Zelfs helden Linkebeek ontkomen niet aan taalstrijd

De Vlaamse overheid wil voorzieningen voor Franstaligen in zes Vlaamse gemeenten rond Brussel beperken. De taalstrijd dreigt weer op te vlammen.

LINKEBEEK, 1 NOV. Zelfs de tien gevallenen van de Eerste Wereldoorlog ontkomen niet aan de taalstrijd in Linkebeek. Op hun gedenksteen is de Franse vertaling van 'Aan onze helden' zwart overgespoten. Het monument, temidden van gevallen bladeren en wat droevige viooltjes, staat op de 'Dapperensquare', zo is te lezen op de straatnaambordjes waarop ook al de Franse tekst onleesbaar is gemaakt.

“Voor niets hebben de taalactivisten respect”, zegt burgemeester Christian Van Eyken in het gemeentehuis aan de 'square'. Onlangs nog werd zijn auto met koemest besmeurd. Voor zijn huis worden regelmatig leuzen geschilderd als 'Vlaanderen ziet u' en 'Stop Francofoon racisme'.

Van Eyken, die de Franstalige meerderheidslijst van Linkebeek aanvoert, spreekt vloeiend Nederlands. Dat moet ook wel, want tijdens raadsvergaderingen moet Nederlands worden gesproken - daar waken leden van het fanatieke Taal Aktie Komitee voor, die steevast in de zaal zitten. Ook het driekoppige schepencollege moet in het Nederlands vergaderen, hoewel de wethouders allen Franstalig zijn. Van Eyken noemt het “ondemocratisch” dat de meerderheid van zijn gemeente de raadsvergaderingen niet kan verstaan en diende zeven jaar geleden een klacht in bij de Raad van State. Hij wacht nog op antwoord.

Linkebeek, een boomrijk oud plaatsje ten zuiden van Brussel waar Audrey Hepburn nog een tiental jaren heeft gewoond, is een zogeheten faciliteitengemeente: Vlaamse gemeenten waar Nederlands de officiële taal is, met faciliteiten voor Franstaligen. Zij kunnen zich in hun eigen taal tot de overheid richten en ze krijgen documenten als identiteitskaart of bouwvergunning in het Frans. Van de zes faciliteitengemeenten rond Brussel heeft Linkebeek het hoogste percentage Franssprekenden: ruim 80 procent van de 4.600 inwoners.

Burgemeester Van Eyken vermoedt dat hij meer dan collega's doelwit is van taalactivisten, omdat hij als enige Franstalige zetelt in het Vlaamse parlement. Hij werd in 1995 gekozen voor de Union des Francophones. “Puur symbolisch.” De taalonrust in Linkebeek komt van buiten, volgens Van Eyken. Als bewijs somt hij op dat in het jeugdhuis, de hengelvereniging en de voetbalclub de twee taalgemeenschappen probleemloos samenleven. De 'taggers', overigens ook Franstaligen die op een bord 'Brussel' doorstreepten of 'winkelcentrum', zijn volgens de burgemeester niet uit Linkebeek afkomstig.

Daarbij komen nu ook “problemen” van het Vlaamse gewest. Deze week werd bekend dat er een brief is opgesteld, die bepaalt dat Franssprekenden voortaan jaarlijks hun aanvraag moeten vernieuwen voor Franstalige contacten met het gewest, zoals belastingaanslagen. “Onwettelijk”, volgens Van Eyken, die de brief wil aanvechten. Het voornemen van de Vlaamse overheid past in een meer actieve politiek in de randgemeenten. Een speciale Randkrant werd onlangs opgericht, die het 'Vlaamse karakter' moet versterken en 'anderstaligen' moet integreren. Ook gemeenschapscentra, zoals De Moelie in Linkebeek, worden gefinancierd door de Vlaamse overheid. Tot de taken van De Moelie behoort het bevorderen van integratie, beaamt medewerkster Inge de Winter in de modern ingerichte voormalige kloosterschool. Maar het merendeel van de bezoekers spreekt er Nederlands. “Naar een voorstelling van Willem Vermandere komen geen Franstaligen.”

De Vlaamse overheid huldigt het standpunt dat de taalfaciliteiten, die sinds begin jaren zestig worden toegekend, tijdelijke gunsten zijn: Franstaligen moeten integreren. Maar dat wordt almaar moeilijker, omdat steeds meer Frans wordt gesproken in de randgemeenten. De reden is de stadsvlucht: Brusselaars, van wie het merendeel Franstalig is, trekken naar de omliggende gemeenten. De faciliteitengemeente Sint-Genesius-Rode bijvoorbeeld, waar vijftig jaar geleden vooral bezembinders en houtsprokkelaas woonden, is nu een van de rijkste gemeenten van België.

Georges Van Begin (62) is een van de zeldzame Nederlandstalige wethouders in de faciliteitengemeenten rond Brussel. De behoedzaam formulerende oud-onderwijzer is verantwoordelijk voor Nederlandstalig onderwijs en cultuur in Kraainem, een gemeente ten oosten van Brussel met 13.000 inwoners, van wie ongeveer driekwart Franstalig is. Veel Eurocraten huizen in de slaperige nieuwbouwwoningen: in Kraainem wonen 2.500 'anderstaligen'. Als de inwoners uit de Europese Unie in het jaar 2000 stemrecht krijgen, zal vooral de Franstalige lijst van burgemeester Léon Maricq ervan profiteren, voorspelt Van Begin. Hij wil ze het gemeentelijke stemrecht niet ontzeggen. “Ik ben democraat.” Maar er moeten strengere voorwaarden worden gesteld: “Ze moeten hier belasting betalen en enige tijd in Kraainem wonen.”

Is het niet tegenstrijdig dat in Kraainem, met driekwart Franssprekenden, wordt vastgehouden aan het Nederlands? “Historisch gezien is het begrijpelijk”, vindt Van Begin. Het gebied hoort nu eenmaal bij Vlaanderen. “Terreinverlies kan men moeilijk aanvaarden.” Net als in Linkebeek, wordt in Kraainem steeds meer Frans gesproken. Om 'verdringing' van Nederlandstaligen tegen te gaan, wordt bij de toekenning van sociale woningen onder meer gekeken naar de 'sociaal culturele binding' met Vlaanderen. Discriminatie? “Men mag verhuren aan wie men wil.”

Terwijl de bevolking verfranst, gaan steeds meer Franstalige kinderen naar de Nederlandstalige school. Van Begin, die twintig jaar les gaf op de basisschool, herinnert zich dat er vroeger hooguit twee Franstaligen in de klas zaten. Nu heeft ruim eenderde Frans als moedertaal. “Ouders willen dat hun kinderen voldoende Nederlands leren.”

Tegenover het parmantige gemeentehuis van Kraainem ligt Taverne New Inn, stamkroeg van Franstaligen. Verderop, bij De Kloeke Duiver, komen de Nederlandstaligen. Een klant, die achter zijn bier geplakt zit, kan zich niet druk maken om de opgeflakkerde taalstrijd. “Het zijn altijd de politici en de extremisten die problemen maken.” Hij wijst naar de straat, waar 'Kraainem Vlaams' staat gekalkt. “Activisten.” Hij kan er niet van wakker liggen of hij straks belastingaanslagen in het Nederlands of in het Frans krijgt. “Betalen moet ik toch.”

    • Birgit Donker