Is dit een landweg of een hoogtelijn? Digitale atlas van Nederland stelt teleur

De eerste digitale atlas van Nederland is uit. Een uniek product, maar verre van perfect. Het uitstippelen van een fraaie fietstocht over de Veluwe is er niet bij.

IEDERE LIEFHEBBER kent de stafkaarten van de Topografische Dienst schaal 1:25.000, door liefhebbers ook wel topkaarten genoemd. Daarvan zijn er 307 nodig om heel Nederland te dekken. Als je ze allemaal los zou willen kopen, moet je er 3684 gulden voor neertellen, want ze kosten twaalf gulden per stuk. Wie goedkoper uit wil zijn, kan een provincie-atlas aanschaffen van Wolters-Noordhoff. Deze atlasuitgever heeft de topkaarten per provincie gebundeld in perfect afgewerkte boeken. Die variëren, afhankelijk van de grootte van de provincie, in prijs van veertig tot vijftig gulden voor de Compact Provincie-atlassen (1:50.000) tot ruim negentig gulden voor de Grote Provincie-atlassen (1:25.000). Nilsson & Lamm, Nederlands grootste importeur en distributeur van kaarten, atlassen en reisgidsen, is nu gekomen met een cd-rom waarin de informatie uit al die topografische kaarten en provincie-atlassen op één schijfje staat. En dat voor 'slechts' ƒ 149,95.

Voor deze nieuwe Digitale Atlas van Nederland zijn de 307 papierentopografische kaarten 1:25.000 ingescand plus de wegenkaart 1:250.000 (door de uitgever ten onrechte een topografische kaart genoemd). Gedigitaliseerd vragen deze kaartbladen samen ruim 6 gigabyte geheugen. Omdat daarvoor ruim 4100 (!) HD-diskettes of 11 cd-roms nodig zouden zijn, zijn de bestanden teruggebracht tot 400 MB zodat ze op één cd-rom passen. Het gevolg is dat de gebruiker genoegen moet nemen met een lagere resolutie en een veel geringere nauwkeurigheid. Ook kan hij niet verder inzoomen dan schaal 1:30.000 en niet verder uitzoomen dan 1:150.000. Verder inzoomen zou een te vlekkerig kaartbeeld geven, verder uitzoomen zou het programma te traag en de benamingen op de kaart onleesbaar maken. Tussen de twee genoemde uitersten zijn drie schaalniveaus waarop in- en uitgezoomd kan worden.

Aan de kaarten zijn databases van het Kadaster gekoppeld. Daardoor is het mogelijk om op basis van alle 420.000 postcodes die Nederland kent, 190.000 straatnamen en 2.500 plaatsnamen op de kaart te vinden. Daarnaast kan er nog gezocht worden op ongeveer duizend geografische namen van streken, rivieren, meren, zandplaten enzovoort.

Verder heeft de cd-rom enkele aardige toeters en bellen zoals een tekenfunctie, waarmee je in verschillende kleuren en diktes lijnen kunt trekken, en een meetfunctie waarmee je afstanden kunt berekenen. Bewerkingen van kaarten kun je opslaan en uitprinten.

De uitgever vindt zijn digitale atlas “uitstekend geschikt voor recreatieve gebruikers (uitstippelen van fietsroutes), educatieve toepassingen (aardrijkskundeonderwijs) en zakelijke toepassingen (lokaliseren van klanten, markeren van verkoopgebieden)”. Systeemvereisten zijn: een IBM-compatable PC, minimaal 486 processor van 66 MHz, 8 MB RAM en 5 MB ruimte op de harde schijf, een Super VGA-kaart, een double-speed cd-romspeler en minimaal Windows 3.1. Er zit geen handleiding bij de cd-rom, wel bevat deze een goede help-functie.

Lelijk en vettig

Mijn ervaringen met deze digitale atlas zijn niet onverdeeld positief. Het is leuk en handig dat je alle topografische kaarten bij elkaar hebt en snel kunt raadplegen. Je hoeft nooit van kaart te wisselen, want je kunt heel Nederland over je scherm schuiven. De kaarten sluiten naadloos op elkaar aan, al zitten de kleurverschillen uit de gedrukte versies natuurlijk ook op deze cd-rom. Ook het in- en uitzoomen gaat uitstekend, al is een nadeel dat je bij de twee laagste schaalniveaus een topografische kaart krijgt en bij de drie hoogste een wegenkaart, die er bovendien lelijk en vettig uitziet. Qua kaartbeeld sluiten ze dus slecht op elkaar aan.

Maar het grootste bezwaar is de belabberde leesbaarheid van de topografische kaarten op de schaalniveaus 1:30.000 en 1:45.000. Veel te veel namen zijn onleesbaar en veel te veel (dunne) lijnen zijn qua betekenis niet van elkaar te onderscheiden. Je weet zo niet of een lijn een hoogtelijn, een landweggetje of een fietspad is. Het is de prijs die de makers hebben moeten betalen om alles op één cd-rom te zetten. Hier wreekt zich dat zij de uitstekende papieren kaarten van de Topografische Dienst, gedrukt in een resolutie van 2400 DPI (dots per inch), geschikt hebben proberen te maken voor een beeldscherm met een resolutie van 72 DPI. De globale structuur van een gebied komt nog wel over, je kunt een aardige indruk krijgen van hoe stad en land op elkaar ingrijpen, hoe de verkavelingspatronen van gebieden verschillen en hoe het grondgebruik is. Maar zo gauw je naar topografische details gaat zoeken - en daar zijn deze kaarten toch voor - laten ze het afweten. Een fietsroute uitstippelen over het fraaie fietspadennet van de Veluwe is onmogelijk. Zelfs als je weet waar ze ongeveer lopen, kun je ze op de kaart niet vinden.

Met deze cd-rom kun je op postcode, straatnaam en plaatsnaam zoeken, maar als je op de kaart die vervolgens op je scherm verschijnt weinig namen kunt lezen, heb je daar weinig aan. Het programma komt bij postcodes en straatnamen niet verder dan een globale aanduiding met een rondje, niet eens een pijltje. Bovendien jokt de uitgever als hij op de doos schrijft dat dit programma iedere straat in Nederland kan lokaliseren. In de database zitten 190.000 straten, terwijl concurrent Falkplan een routeplanner op de markt brengt met 216.000 straten. De databases van het Kadaster zijn gekoppeld aan de kaart 1:250.000, maar op de kaarten staan een heleboel plaatsnamen die niet voorkomen in de database, zo merkte ik toen ik namen van Brabantse kerkdorpen intikte als Nijnsel en Boerdonk. Andere plaatsnamen staan wel in de database, maar zijn niet te ontdekken op de voorgeschotelde topkaart, terwijl er ook geen rondje verschijnt. Tenslotte lukt het alleen om met de meetfunctie afstanden te berekenen tussen twee punten op één scherm. De meetfunctie werkt niet als je de kaart over je scherm schuift. Kortom: deze digitale atlas van Nederland is een verre van uitgebalanceerd product.

Waarom geen echt goede digitale atlas van Nederland gemaakt op basis van vectorbestanden (vectoren zijn gedigitaliseerde lijnen) in plaats van de rasterbestanden zoals nu gebeurd is? Volgens René Vaartjes, de verantwoordelijke man bij Nilsson & Lamm, is dat niet gebeurd omdat de Topografische Dienst pas over digitale vectorbestanden voor heel Nederland beschikte toen deze digitale atlas, waaraan Nilsson & Lamm in maart '96 begon, al lang een point of no return bereikt had. Als ze er wel geweest waren, was de prijs waarschijnlijk een bezwaar geweest. Want de Topografische Dienst vraagt veel geld voor deze bestanden waaruit de kaartenmakers in Emmen ook hun eigen gedrukte topkaarten genereren.

Haarscherp

Voorlopig moeten we het dus doen met twee andere digitale kaartproducten: de City Disc Nederland en Easy Travel. Zij bieden aanzienlijk meer waar voor hun geld. Het zijn allebei goede routeplanners (althans voor auto's) met nuttige daaraan gekoppelde functies. Hun kaartbeeld is haarscherp en wèl op vectorbestanden gebaseerd. Omdat zij het aantal vectoren wilden beperken, heeft dat wel geleid tot enigszins hoekige lijnen en kleurvlakken. Deze cd-roms genereren geen topografische kaarten, maar wel kaarten met enige topografische en toeristische informatie.

De City Disc Nederland (99 gulden) kwam vorig jaar zomer uit en bevat de plattegronden van alle 333 plaatsen in Nederland met meer dan 10.000 inwoners. De database telt 100.000 straatnamen. Nadeel is dat straten en plattegronden van plaatsen met minder dan 10.000 inwoners ontbreken. Wel is de Reiswijzer van de OVR (Openbaar Vervoer Reisinformatie) aan latere edities toegevoegd. Eind dit jaar verschijnt een nieuwe editie, waarin deze mankementen waarschijnlijk worden weggewerkt.

Dat laatste is nodig omdat de City Disc dit jaar werd voorbijgestreefd door Easy Travel van Falkplan en Andes Electronics. Deze routeplanner werd uitgeroepen tot de cd-rom van het jaar 1997. Hij is in een basis- en professionele versie verkrijgbaar voor respectievelijk 149 en 299 gulden en bevat alle 216.000 straten van Nederland. In mei van dit jaar werd hij in deze krant terecht bejubeld door 'cartografisch dyslecticus' Ewoud Sanders.

    • Henk Donkers