Huiskamer

In Museum Catharijneconvent in Utrecht is een nagebouwde Gereformeerde Huiskamer te zien. Die huiskamer wordt gekenmerkt door het harmonium, het Boek en het dambord met het kistje voor de schijven.

Als het de Communistische Huiskamer was geweest had er een schaakspel gestaan, want het schaken was het communistische spel bij uitstek. Marx, Lenin, Trotski, Tito, János Kádár en Che Guevara waren verwoede schakers en Stalin voelde zich verplicht om te doen alsof hij er een was. De vriendschapsvereniging USSR-Nederland had Botwinnik als voorzitter en op alle schaaktoernooien in de wereld wonnen de vertegenwoordigers van de Oosteuropese republieken van arbeiders en boeren de hoogste prijzen. Iemand die een communistische opvoeding heeft genoten vertelde me laatst dat voor hem het schaakspel voor altijd verbonden was met het communisme en dat hij daarom nooit aardigheid in het spel zou krijgen.

Hoe sterk de schakers van de Sovjet-Unie waren, merkten we pas goed toen die Unie ontbonden werd. De uitslag van de olympiade van Manila 1992 was werkelijk een schok. Rusland werd eerste, zoals verwacht, maar dan: 2. Oezbekistan, 3. Armenië, 4. Verenigde Staten als vreemde eend in de bijt, 5. Letland.

Was het mogelijk dat Oezbekistan het tweede schaakland van de wereld was? Het was het land van de Mongoolse heerser Timoer Lenk, wiens veroveringen in de veertiende eeuw zich uitstrekten van Moskou tot Indië. Aan zijn hof in Samarkand had hij grote schakers verzameld zoals de rechtsgeleerde Aladdin at-Tabrizi die vier partijen blind kon spelen terwijl hij met vrienden converseerde, dankzij de hulp van Allah van wie hij in een droom een schaakspel had gekregen. Timoer noemde zijn begaafdste zoon Sjach Roeg, wat 'schaak aan de koning met gelijktijdige aanval op de toren' betekent en die naam kreeg ook een van de steden die hij stichtte. Zelf speelde Timoer bij voorkeur het schaakspel op het grote bord van 10x11 velden, omdat het gewone bord te klein was voor zijn brede visie.

Toch zal het niet door deze oude schaaktraditie gekomen zijn dat Oezbekistan in 1992 zo sterk voor de dag kwam.

Het is nog meegevallen met de overheersing door de voormalige Sovjetstaten. In latere wedstrijden kwam het Westen ook heel aardig voor de dag.

In Luzern wordt op het ogenblik het wereldkampioenschap voor landenteams gespeeld. Tien landen mogen meedoen: Rusland, Oekraïne, Kazachstan, Armenië, Georgië (het vrouwenteam), Kroatië, Cuba, Verenigde Staten, Engeland en Zwitserland. Het lijkt een beetje op een post-communistische huiskamer waar een paar vreemden op bezoek zijn; Zwitserland, dat als organiserend land een plaats heeft, en verder de sterke schaaklanden Verenigde Staten en Engeland. De kapitalisten doen het overigens niet slecht. Na vijf ronden stond het team van de Verenigde Staten (dat voor de helft uit ex-Russen bestaat) bovenaan met 13 punten uit 20 partijen en Engeland deelde met Rusland de tweede plaats met 11,5 punt.

Wit Svidler (Rusland)-zwart Amador Rodriguez (Cuba)

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Lf8-b4 Over deze ongebruikelijke variant heeft Jeroen Bosch vorig jaar in het NIC Yearbook 40 een lang en leerzaam artikel geschreven. Zwart gaat meteen in de aanval maar moet daarvoor zware positionele of materiële verliezen voor lief nemen. 6. e4-e5 Pf6-d5 7. Lc1-d2 Pd5xc3 8. b2xc3 Lb4-e7 In een telegrafische partij Jonge Amsterdammers-Marcel Duchamp, New York/Amsterdam 1961, speelde de grote kunstenaar voorzichtiger 8...Lf8. Hij won van ons, maar dat lag niet aan de opening. 9. Dd1-g4 0-0 10. Ld2-h6 g7-g6 Op deze manier doen de zwartspelers het tegenwoordig. Zwart geeft een kwaliteit en hoopt dat zijn spel tegen de zwakke witte pionnen voldoende compensatie zal geven. 11. Lh6xf8 Le7xf8 12. Dg4-g3 Dd8-a5 13. f2-f4 d7-d6 14. e5xd6 Lf8xd6 Het is begrijpelijk dat zwart niet al te veel materiaal achter wil komen, maar het lijkt me hier toch verstandiger om eerst wat stukken te ontwikkelen, te beginnen met 14...Ld7. 15. Ta1-d1 e6-e5 Maakt het nog erger. 16. Pd4-b5 e5xf4 17. Dg3-g5 Ld6-f8 18. Lf1-c4

Zwart beleeft weinig plezier aan zijn uitdagende openingsbehandeling. Een van de vele dingen die wit dreigt is 19. Lxf7+. 18...Da5-b6 19. Dg5xf4 Lc8-e6 20. Pb5-c7 Le6xc4 21. Df4xc4 Db6-e3+ 22. Ke1-f1 Lf8-c5 Met een laatste krachtsinspanning weet hij nog mat te dreigen. 23. Td1-d8+ Kg8-g7 24. Pc7-e8+ Kg7-f8 25. Pe8-d6+ Zwart gaf op.

Het vrouwenteam van Georgië, bestaande uit voormalige wereldkampioenes en wereldkampioenskandidaten, heeft van de FIDE een vrijplaats gekregen in dit kampioenschap.

Wit Gurieli (Georgië)-zwart Hodgson (Engeland)

1. d2-d4 d7-d5 2. Pg1-f3 c7-c6 3. c2-c4 d5xc4 4. a2-a4 e7-e6 5. Pb1-a3 Misschien een nieuwe zet. Meestal gaat wit de geofferde pion meteen met 5. e3 b5 6. b3 terugwinnen. 5...b7-b5 6. a4xb5 Lf8xa3 7. Ta1xa3 c6xb5 8. Lc1-g5 Zo blijft wit een pion achter, maar er zijn aanvalskansen. 8...Pg8-e7 9. e2-e3 Pb8-c6 10. Ta3-a1 f7-f6 11. Lg5-f4 Pe7-d5 12. Lf4-g3 a7-a5 13. b2-b3 a5-a4 14. b3xc4 Dd8-a5+ Hodgson zou zichzelf niet zijn als hij het ook niet op de allerscherpste manier aan zou pakken. 15. Pf3-d2 Pd5-c3 16. Dd1-h5+ g7-g6 17. Dh5-f3 Pc6-b4 18. Ta1-c1

18...Pc3-a2 Hierna komt zwarts spel op de damevleugel tot een abrupt einde. Beter was 18...Pba2. 19. Lg3-d6 Na meteen 19. Dxf6 zou zwart nog 19...Tf8 hebben, maar nu is 20. Dxf6 een vreselijke dreiging. 19...f6-f5 20. Ld6xb4 Pa2xb4 21. c4xb5 Nu een van de zwarte vrijpionnen verdwenen is heeft wit duidelijk voordeel. 21...Pb4-d5 22. Lf1-c4 Lc8-b7 23. Df3-g3 0-0 24. Dg3-e5 Ta8-e8 25. h2-h4 Pd5-f6 26. h4-h5 g6-g5 27. De5xf5 Pf6-e4 28. Lc4xe6+ Zonder angst voor spoken of penningen voert wit de aanval vastberaden ten einde. 28...Kg8-h8 29. Df5-e5+ Tf8-f6 30. Tc1-c2 Te8xe6 31. De5-b8+ Kh8-g7 32. h5-h6+ Kg7-g6 33. Db8xb7 Tf6-f7 34. Db7-d5 Tf7-f6 35. f2-f4 Pe4-d6 36. Dd5xg5+ Kg6-f7 37. Dg5-g7+ Kf7-e8 38. 0-0 Dit zou voor zwart een mooi moment zijn om op te geven, want een late rochade als slotzet ziet het schaakpubliek graag. Zwart bederft het met nog twee onnodige zetten. 38...Tf6-f7 39. Dg7-h8+ Ke8-e7 40. Dh8-b8 Zwart gaf op.

    • Hans Ree