Fotografie populairst op beurs in Berlijn

Art Forum Berlin. Messegelände, Hammerskjöldplatz, Berlijn. T/m 3 november, 11-20 uur.

BERLIJN, 1 NOV. De verhuizing van de Duitse regering van Bonn naar Berlijn zorgt voor veel nieuwbouw aan de oevers van de Spree. Volgens de wet moet twee procent van de bouwsom die met de honderdduizend vierkante meter overheidsgebouw is gemoeid, aan kunst besteed worden. Berekend is dat ongeveer zestig miljoen mark beschikbaar is om de regering van kunst te voorzien. De helft van het geld is door verschillende commissies al vergeven aan binnenlandse zwaargewichten als Gerhard Richter, Rosemarie Trockel, Hans Haacke, Georg Baselitz, Anselm Kiefer en Sigmar Polke. Ook een paar gerenommeerde buitenlanders, onder wie Ilja Kabakov, Ellsworth Kelly en Christian Boltanski zullen het nieuwe Duitse machtscentrum cachet geven.

Dit gigantische procentsproject is een van de vele impulsen om de nieuwe Duitse hoofdstad weer een centrum te maken van hedendaagse kunst. De verhuizing van galeries en andere kunstinstellingen van het Rijnland naar Berlijn gaat nog steeds door. Onlangs koos ook het veilinghuis Ketterer uit München voor Berlijn; gisteren begon de eerste veiling in de hoofdstad met als eerste hamerstuk Piero Manzoni's Merda d'artista. Gisteren ging in Berlijn ook de kunstbeurs Art Forum Berlin open voor publiek. De beurs werd vorig jaar, toen nog onder de naam International Art Forum, opgericht uit onvrede met de uit zijn krachten gegroeide beurs in Keulen, waar de middelmaat was gaan overheersen. De Berlijnse beurs moest kleiner en internationaler zijn, alleen gerenommeerde galeries toelaten, en zich vooral richten op kunst van na 1945. De formule was vorig jaar een succes - dat het aantal bezoekers niet in de buurt kwam van de mensenmassa die de beurs in Keulen trok (17.000 tegen 71.000) deed daar niets aan af: de Berlijnse beurs wil 'klein maar fijn' zijn. Toch wordt de beurs volgend jaar een paar weken vervroegd om niet meer zo dicht op Art Cologne te zitten, en om samen te vallen met de eerste Berliner Biennale für zeitgenossische kunst. Dit jaar doen 135 galeries mee aan de beurs, waarvan meer dan de helft uit een van de 25 vertegenwoordigde landen afkomstig is. Veel galeries tonen werk van door Documenta X populair gemaakte kunstenaars zoals de Amerikaanse fotografe Helen Levitt (galerie Miller). Foto's van het onkruid dat Lois Weinberger op het station van Kassel liet groeien zijn te koop bij Knig & Lettner en het grote rode woord KINO van Peter Friedl, dat in Kassel het dak van de Documentahalle sierde, staat nu op de grond bij Eigen + Art.

Op de bewegende computerschoonheid van Kirsten Geisler na, die vanaf een groot LED-scherm met de bezoekers praat, zijn er weinig sensationele trucs op de beurs. Ook werken van de goed vertegenwoordigde jonge Engelsen, onder wie Damien Hirst en Sarah Lucas, ogen in deze omgeving niet opruiend maar beschaafd. Ongebruikelijke kunst zoekt een plek buiten de beurs: Georgina Starr treedt met haar rockband op in BroFriedrich en Sharon Lockhardt vertoont een film over een Japans meisjes-basketballteam in een bioscoop aan de Kurfürstendamm. Fotografie blijft op de beurs het populairste medium, of het nu zwaar geënsceneerde voorstellingen betreft zoals bij de succesvolle Tracy Moffatt, die melodramatische verhalen vertelt uit een soort Australische versie van het wilde westen (galerie L.A. en galerie Roslyn Oxley9) of kale observaties zoals van de Fin Esko Männikkö, die zijn koele vormgevoel ook behield in Mexico. Soms is niet meer uit te maken of je een enscenering of een kiekje ziet.

De foto's van de Noorse Vibeke Tandberg (galerie c/o Atle Gerhardsen), een van de ontdekkingen van deze beurs, lijken eerst zoete familiealbumplaatjes van twee jonge vrouwen aan de afwas, het ontbijt, op vakantie. Is het een stel? Zijn het zusjes? De meisjes lijken wel heel erg op elkaar. Tot je snapt dat het maar om een meisje gaat: Tandberg heeft zichzelf op de foto's verdubbeld, en de scènes van gewoon huiselijk geluk veranderen daardoor in een schrille overwinning op de eenzaamheid.

Video's zijn in de stands van de galeristen weinig te zien, maar des te meer in een geweldige lounge van de Art Club Berlin, waaraan de beurs dit jaar onderdak verleent. In een catalogus kun je uit meer dan honderd videofilms van hedendaagse kunstenaars kiezen, die je vervolgens, gezeten op een van de door Angela Bulloch ontworpen zitzakken kunt bekijken.

Art Club Berlin noemt zichzelf een beetje pretentieus een 'socialetussenruimte'. Het is er wel een die het tij meer mee heeft dan Kunsthaus Tacheles, het gekraakte anarchistische kunstcentrum in de Friedrichstrasse dat na de val van de muur een symbool van het vrije Berlijn werd. Voor de deur van de beurs protesteren de gebruikers nu tegen de dreigende ontruiming. Veel beursbezoekers lopen gegeneerd langs de stand van houten latten. Voor ruïnes is geen plaats meer in het nieuwe Berlijn.

    • Bianca Stigter