Einde wetenschap (2)

In zijn artikel over het einde van de wetenschap (W&O, 18 oktober) schrijft Dirk van Delft: 'Steevast wordt het verhaal opgevoerd van Lord Kelvin, die eind vorige eeuw gezegd zou hebben dat de natuurkunde zo goed als voltooid is en dat aan de blauwe hemel nog maar enkele wolken zichtbaar waren.' Het woordje 'steevast' suggereert terecht dat we met een hardnekkig cliché te maken hebben.

Iedereen kan nalezen wat Kelvin werkelijk gezegd heeft: zijn lezing 'Nineteenth century clouds over the dynamical theory of heat and light' (27 april 1900) is gepubliceerd in Kelvins Baltimore Lectures (London, 1904). Kelvin zag twee wolken die stonden voor twee heel specifieke problemen: (1) De wisselwerking van materie en de ether was volkomen onduidelijk, bijvoorbeeld in het licht van het bekende Michelson-Morley experiment; (2) Het equipartitietheorema, een fundamenteel onderdeel van de moleculaire theorie, werd tegengesproken door experimenten. Frappant is dat de oplossingen van deze twee problemen heel direct verband houden met respectievelijk de relativiteitstheorie en de quantummechanica. Waar de lezer 'steevast' op kan rekenen als Kelvins wolken opgevoerd worden, is de suggestie dat Kelvin slechts kleine wolkjes zag die binnenkort opgelost zouden worden, waarna de natuurkunde voltooid zou zijn. Dit is historisch onjuist. Kelvin zag de wolken als grote problemen waarvan de oplossing nog veel moeite zou kosten. Misschien geloofden sommigen aan het eind van de vorige eeuw dat de natuurkunde bijna af was, maar Kelvins mening is hiervoor zeker géén bewijs.

    • Henk de Regt