Dorpsschool

Hoezeer men zich moet hoeden voor vergelijkingen tussen heden en verleden op basis van historisch onderzoek, blijkt uit het artikel van Cor van der Heyden van 18 oktober, waarin de dissertatie van H.Th.M. Roosenboom ('De dorpsschool in de meierij van 's Hertogenbosch van 1648 tot 1795') besproken wordt.

In deze studie komt naar voren dat in Noord-Brabant maar iets meer dan de helft van de volwassenen het schrijven machtig was. Hieraan lag een complex van factoren ten grondslag, onder meer desinteresse bij de ouders voor het schrijfonderwijs. Aan het leren schrijven mocht pas worden begonnen als het kind kon lezen. De klankmethode was toen nog onbekend en met de omslachtige spelmethode duurde het een hele tijd voordat de kinderen het lezen onder de knie hadden. Voeg daar aan toe dat kinderen nogal eens door de ouders werden thuisgehouden voor werkzaamheden op het land, dan mag het nog een wonder heten dat kinderen wat opstaken.

De algemeen gehanteerde didactische methode was die van het zogenoemde hoofdelijk onderricht, wat voor de hand lag bij een fluctuerende schoolpopulatie. Het kind kwam dan bij de meester zijn lesje opzeggen. Volgens Van der Heyden lijkt dit hoofdelijk onderricht op de onderwijshervormingen in Basisvorming en Tweede Fase, waar het accent ligt op zelfstandig leren. Daarmee slaat hij de plank volledig mis. Bij het hoofdelijk onderricht ontbrak het aan twee fundamentele pijlers, zoals de twintigste-eeuwse hervormers betoogden en beogen: begeleiding van het individuele kind en aan het kind aangepast lesmateriaal. Heel iets anders dan het hoofdelijk onderricht, waar het aan beide ontbrak: de onderwijzer zat haast vastgekleefd aan zijn lessenaar en van het voorgeschotelde leesvoer (zoals het Onze Vader, de Tien Geboden en de Spreuken van Salomo) werden kinderen ook niet vrolijker.

Door te wijzen op de magere onderwijsresultaten in het verleden als gevolg van individueel onderricht en daarmee voer te geven aan de sceptici van de hedendaagse onderwijshervormingen wordt in feite misbruik gemaakt van de geschiedenis.