Bijna de helft van Venus blijkt bedekt met lavastromen

Door zijn dichte atmosfeer heeft Venus lange tijd nauwelijks iets laten uitlekken over de 'geologische' gesteldheid van haar oppervlak, laat staan van haar inwendige.

Dankzij ruimtesondes is inmiddels een topje van de (wolken)sluier opgelicht. Onderzoekers van het Smithsonian Institution en van het Jet Propulsion Laboratory hebben op de jaarlijkse conferentie van de Geological Society of America nieuwe gegevens gepresenteerd over lavastromen op deze planeet. Die gegevens werden verkregen met een 'Magellaans' radarsysteem, dat door het dichte wolkendek kon heenkijken en dat een grote diversiteit aan geologische verschijnselen liet zien.

Venus blijkt een aantal uitgestrekte 'laaglanden' te bevatten. Hiervan zijn vier vierkanten van elk vijf miljoen vierkante kilometer in zo groot mogelijk detail door de onderzoekers geanalyseerd. Het 'detail' moet overigens niet te letterlijk worden opgevat: de beschikbare foto's hadden een schaal van 1:5.000.000 (iedere millimeter op de foto stelt dus in werkelijkheid 5 kilometer voor). Bijna de helft van de totale oppervlakte van de onderzochte gebieden blijkt te zijn bedekt met lavastromen; het gaat daarbij minimaal om twee typen lava. De uitgestroomde lava vormt niet enkele gigantisch grote stromen, maar bestaat uit een zeer groot aantal stromen van relatief geringe afmetingen; deze zijn soms met elkaar vervlochten (wat op gelijktijdigheid wijst), maar vormen ook pakketten boven op elkaar (wat op achtereenvolgende fases van uitbarsting wijst).

Uit de talrijke lavastromen blijkt dat Venus, net als de aarde, een heet inwendige moet hebben gehad, waarin opgebouwde druk een uitweg zocht door de korst. Of er nog steeds vulkanische activiteit op Venus bestaat, konden de onderzoekers niet met zekerheid vaststellen. Ze wezen erop dat het grote percentage oppervlak dat met lava is bedekt, niet impliceert dat Venus vulkanisch veel actiever moet zijn (geweest) dan de aarde: op onze planeet worden veel andere gesteenten gevormd door processen die waarschijnlijk niet of nauwelijks een rol spelen op Venus. Het percentage vulkanisch materiaal op Venus is dus waarschijnlijk zo hoog bij gebrek aan alternatieve soorten gesteenten.

Op Venus is de luchtdruk aan het oppervlak veel hoger dan op aarde; hij varieert veel meer dan bij ons, ruwweg van de druk op zeeniveau tot de druk op de oceaanbodem. Dat laatste achten de onderzoekers van groot belang: door de vulkanische activiteiten op Venus te bestuderen zou men een beter inzicht kunnen krijgen in de processen die een rol spelen bij onderzees vulkanisme, onder andere op de mid-oceanische ruggen. Diverse processen, waaronder die van de vorming van nieuwe aardkorst en die van continentverschuiving, zouden daardoor mogelijk beter begrepen kunnen worden.

    • A.J. van Loon