Amerikaanse basketbal zit aan plafond

Vannacht is de Amerikaanse profbasketbalcompetitie begonnen. De Chicago Bulls doen in hun laatste jaar met Michael Jordan een gooi naar de zesde titel. Dan dreigt een enorm leegte. De NBA staat op een keerpunt.

ROTTERDAM, 1 NOV. Geen enerverender competitie dan die van de NBA. Altijd is het Amerikaanse profbasketbal in beweging. Spelregels worden gewijzigd, clubnamen en clublogo's worden veranderd, spelers en trainers wisselen van club en reservoirs aan basketbalsouvenirs worden uitgebreid; alles wordt in het werk gesteld om basketbal aantrekkelijk te houden. Maar ook populariteit kent grenzen. Zeker wanneer het boegbeeld Michael Jordan op het punt staat te verdwijnen.

De eigenaars van de 29 clubs in de NBA maken zich grote zorgen over de salariseisen die mindere goden dan Jordan stellen. De ster van de Bulls verdient 33 miljoen dollar per jaar. Maar deze ster staat dan ook ver boven de andere sterren. Toch durven Garnett (Timberwolves) met 126 miljoen in zes jaar, O'Neal (Lakers) met 120 miljoen dollar in zes jaar, Mourning (Heat) 112 miljoen in zeven jaar, Kemp (Cavaliers) 107 miljoen in zeven jaar en Howard (Wizards) 100,8 miljoen in zeven jaar bijna net zo veel te vragen. Hoe moeten de clubs deze spelers betalen? Hoe kunnen de clubs deze spelers betalen wanneer ze gehouden zijn aan een salary-cap (salarislimiet per club) en er voor de rest van de spelers weinig geld overblijft? En hoeveel zullen ze in de toekomst vragen als het basketbal na het vertrek van Jordan minder aantrekkingskracht heeft?

Wanneer op 11 november de Board of Governors bijeenkomt, zullen de spelerssalarissen het voornaamste discussiepunt zijn. Het seizoen is dan weliswaar al een week begonnen, maar de kans dat de NBA en de eigenaren de handen ineenslaan en besluiten niet meer aan de eisen tegemoet te komen is groot. Mogelijk roept de spelersvakbond zijn leden op tot een staking. David Stern, de grote man van de NBA, verwoordde het deze week al: “Van mij mogen de spelers zoveel verdienen als ze willen. Maar wanneer de clubs en de NBA te weinig inkomsten hebben, wordt het moeilijk. We kunnen de prijzen voor de wedstrijdkaartjes niet onmenselijk hoog maken.”

Zelfs de gigantische merchandising, de verkoop van T-shirts, petten en andere daddy-buy-me-that-artikelen, zal op den duur niet meer toereikend zijn om de clubs op de been te houden. De hoop is gevestigd op de inkomsten aan tv-rechten, die nu nog per jaar ruim 250 miljoen dollar (NBC 190 miljoen en TNT 60 miljoen) opleveren. Aan het eind van dit seizoen loopt het vierjarig contract af en worden de rechten opnieuw verhandeld. De NBA hoopt dat ze meer dollars kan incasseren dan nu, want de nood is hoog.

Niet alleen de spelers schroeven hun eisen op. Coaches menen ook steeds hogere bedragen te kunnen vragen. Phil Jackson, de succesvolste coach aller tijden, verdient in zijn laatste jaar bij de Bulls 'slechts' zes miljoen dollar. Maar Rick Pitino, de nieuwe coach van de Boston Celtics krijgt de komende zes jaar al 42 miljoen dollar, en basketballegende Larry Bird bij zijn debuut als coach in de NBA 4,5 miljoen dollar per jaar van de Indiana Pacers.

Clubs doen veel om hun populariteit te verhogen en daarmee meer geld te verdienen. De Washington Bullets (kogels) besloten bijvoorbeeld hun naam te veranderen in de Washington Wizards (tovenaars). Volgens de clubleiding mag basketbal niet geassocieerd worden met kogels. “Ouders moeten met plezier een shirt kunnen kopen voor hun kinderen en niet met huivering”, meende de club uit de stad waar de misdaad welig tiert. De Golden State Warriors zijn niet bezorgd over agressief ogende namen of logo's. Het logo van de club uit Oakland is weliswaar veranderd, maar de krijger ziet er nóg vervaarlijker uit dan vroeger. “Een symbool is een symbool. De Warriors staan voor agressief spel. Dat spreekt de mensen aan”, meent de clubleiding.

Spektakel en agressie zijn de drijfveren waarop het Amerikaanse basketbal drijft. Daarvoor komen de toeschouwers. Maar de NBA-leiders blijven waakzaam. Het spel dreigt in hun ogen te ontaarden. Scheidsrechters staan bloot aan het toenemende verbale geweld van spelers en coaches en dienen beschermd te worden, menen zij. “Spelers als Dennis Rodman mogen dan voor sensatie zorgen”, beweerde NBA-baas Stern. “Maar ze dienen wel de scheidsrechters te respecteren.” In de hoop de gemoederen te bedaren zijn de boetes voor overtredingen en beledigingen aanzienlijk verhoogd.

Een belangrijke wijziging in de regels is de vergroting van de afstand tussen de basket en de driepuntlijn. Na een experiment van drie jaar wordt de lijn weer op de oude plaats getrokken. Statistieken wezen namelijk uit dat er te veel van afstand werd geschoten en gescoord. De NBA hoopt met het herstel van de oude afstand dat de creatieve spelers weer wat onder de basket laten zien.

Vorig jaar speelden 351 zwarte spelers in de NBA en 87 blanke, onder wie de Nederlander Rick Smits. Hij heeft gezelschap gekregen van landgenoot Serge Zwikker. Smits mag het na een door blessures geteisterd seizoen weer proberen bij de Indiana Pacers. Zwikker speelt voor de Houston Rockets, de club van Barkley en Olajuwon. Maar het is de vraag of hij zal spelen. Volgens de Amerikaanse kenners is de 24-jarige speler niet het toonbeeld van atletisch vermogen. De 2.15 meter lange Zwikker werd binnengehaald als de stand-in van Olajuwon en verdient het minimumsalaris: 250 duizend dollar.