Underground

Het labeltje 'underground' is altijd handig om de aandacht te trekken. Platenmaatschappijen weten dat al jaren en zetten het woord in vette letters op de hoesjes van hun cd's om de koper ervan te overtuigen dat hij een ongepolijste, niet-commerciële parel in handen heeft. Inmiddels heeft ook de Nederlandse uitgeverswereld het modewoordje ontdekt.

Afgelopen zaterdag werd met een housefeest in het voormalige koelpakhuis Vrieshuis Amerika in Amsterdam de verschijning van 'een liefdesroman uit de underground' gevierd, zoals uitgeverij Arena in een persbericht schreef. Het ging om De Toren, de debuutroman van Joost van Wehl (pseudoniem) over een yup die zijn carrière opgeeft om in de housewereld de echte liefde te ontdekken. Arena zette De Toren prominent op het omslag van de najaarsaanbieding en hing op de Frankfurter Buchmesse zelfs een foto van de auteur in haar stand.

Nu stond het begrip 'underground' oorspronkelijk voor de onontdekte (artistieke) subcultuur. De pr-campagne waarmee De Toren door Arena naar voren wordt geschoven getuigt van precies het tegenovergestelde: de commerciële hype.

Die onechtheid was ook te proeven in het feest van afgelopen zaterdag. Weliswaar was een behoorlijk aantal mensen gekomen maar toch bleef de sfeer erg hangerig. Er werd meer gekeken dan gedanst, wat de avond een nogal voyeuristisch karakter gaf. Dat is ook het probleem van De Toren zelf. Het moest een flitsend, modern verhaal worden, en dus situeerde de auteur het voor een deel in de housewereld. Maar uit de oppervlakkige manier waarop hij hierover schrijft, voel je als lezer dat hij daar wel eens zijn neus om de hoek heeft gestoken, maar meer niet. De Toren is fake.

Van Wehls flirt met de house maakte dan ook deel uit van een marketingstrategie. Daar heeft hij meer werk in gestoken dan in het schrijven zelf, zoals bleek uit de manier waarop hij zijn manuscript aanbood bij verschillende uitgeverijen. Ronald Dietz, directeur van de Arbeiderspers, kreeg van Van Wehl meteen een uitgeefplan voorgeschreven. Joost Nijsen (Podium) werd door de auteur onder druk gezet met de mededeling dat hij al met verschillende andere uitgeverijen in gesprek was. En Vic van de Reijt (Nijgh & Van Ditmar) moest over de telefoon vernemen dat het ging om 'het debuut van het jaar'. Alle drie uitgevers weigerden het manuscript van deze 'blaaskaak', zoals Dietz de debutant noemde nadat deze er bij hem telefonisch op had aangedrongen het oordeel over zijn 'gigantische meesterwerk' te herzien.

Arena hapte uiteindelijk wel toe en heeft de hype rond het boek geschapen waar Van Wehl op uit was. Eerder dit jaar behaalde de uitgeverij commercieel succes met de trendy studentenroman Para! van Jacob van Duijn. Jong en vlot, moeten ze bij Arena gedacht hebben, dat proberen we nog een keer.

Escape

Imago is waar het om gaat, niet alleen bij boeken maar ook bij literaire prijzen. Vorig jaar had je voor de Trouw Publieksprijs nog zes weken de tijd om een briefje met je favoriete boek in een bus naast de kassa van de boekwinkel te doen. 'We wilden echter dat de actie veel duidelijker aanwezig was', zegt Paulien Loerts van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek (CPNB). En dus staan er dit jaar in 600 boekwinkels en bibliotheken manshoge stemhokjes waar je vandaag en morgen met een rood potlood je favoriete titel kunt aanstrepen. Dat kan werk van Montignac, Baantjer of Reve zijn, maar lezers mogen ook een boek invullen dat niet op het stemformulier staat.

Ook de uitreiking van de prijs is wat hipper geworden. Vorig jaar volstond men nog met een persconferentie. Dit jaar wordt de winnaar op 5 november bekend gemaakt in de Amsterdamse discotheek Escape, waar de AVRO opnames zal maken die later op de avond worden uitgezonden.

Macht

'Macht' is voor Nederlandse uitgevers en boekhandelaren nog altijd een vies woord. Weliswaar groeien de uitgeefconcerns en boekhandelketens, maar dat betekent volgens henzelf niet dat hun macht toeneemt. 'Wij hebben geen macht, ik zou het liever kracht willen noemen', zei marketing manager Gerard van Sprang van de Boekhandels Groep Nederland (BGN) afgelopen zaterdag op de jaarlijkse Elspeet-conferentie voor het boekenvak.

Maar hoe zit het dan, zo vroeg iemand uit het publiek, met een boekhandelketen als AKO die een uitgeverij dwong een niet verkochte - maar zonder recht van retour geleverde - voorraad terug te nemen omdat ze anders niets meer bij die uitgeverij dreigde te kopen? Zo maken ketens toch een vuist? Caroline Damwijk, 'formulemanager' van de Libris boekhandelsgroep, voelde zich niet aangesproken. 'Bij Libris draait het niet om macht, maar om kennis, kracht en visie.'

Veel gedraai om de hete brij dus in Elspeet, maar tussen de regels door waren er enkele interessante dingen te horen. Zo zei Bert Jongsma (voorzitter raad van bestuur SDU) dat zijn uitgeverij vóór de megafusie van Elsevier en Wolters Kluwer best met één van de twee had willen samenwerken. Sterker nog, drie weken geleden zat de SDU nog om de tafel met Wolters Kluwer om de mogelijkheid te bespreken een deel van Kluwers uitgeefactiviteiten inzake openbaar bestuur over te nemen. Maar de deal werd achterhaald door de grote fusie. SDU gaat voorlopig alleen verder.

Lex Spaans, een van de twee directeuren van Vassallucci, vertelde hoe ver de polsstok reikt bij een kleine uitgeverij. Aan het eind van het jaar is er nooit geld om te investeren, maar er is wel ruimte voor een persoonlijke begeleiding van auteurs.

'Interviews worden bij ons vaak geoefend', zei Spaans onder meer. Een heuse mediatraining? 'Ja, wij doen heel nauwkeurig proefinterviewtjes met onze auteurs, waarbij iemand van de uitgeverij zich opstelt als journalist', legt hij na afloop uit. 'Niet zozeer om het allemaal gladjes te laten verlopen, maar om te zorgen dat een auteur zich op zijn gemak voelt, en een beetje weet hoe hij over de inhoud kan praten. Met Lulu Wang hadden we zelfs van tevoren een interview voor de televisiecamera's willen oefenen, maar dat is niet doorgegaan.'