Met man en muis doodgezandstraald; Sebastian Jungers onwaarschijnlijke bestseller

Sebastian Junger: The Perfect Storm. Fourth Estate, 225 blz. ƒ 48,30 Een Nederlandse vertaling verschijnt begin volgend jaar bij Prometheus.

Stel: uw schip is stuurloos geraakt in de ergste storm van de eeuw; de golven zijn vijfentwintig meter hoog, de zee is een opeenvolging van op u neerstortende muren van water. Het zwaartepunt van de orkaan moet nog komen en als u niet binnen enkele uren wordt gered is uw einde daar. Maar waar moet die hulp vandaan komen? Er is geen radiocontact meer met de wal, de weersomstandigheden zijn zo erg dat uw schip zelfs van de radar is verdwenen. U heeft uw afscheidsbrieven al geschreven, u heeft een 'overwhelming sense of knowing (you) aren't going to make it.' Dan verschijnt vanuit het niets in deze turbulente hel een helikopter die een opblaasbaar vlot in de maalstroom rond u heen neerlaat, en even later een man in een duikpak die op onwaarschijnlijke wijze uw aanstaande wrak bereikt. Wat hij zegt alvorens u beet te pakken om u in een soort mandje te proppen dat door de helikopter zal worden binnengesleurd, zijn de volgende woorden: 'Hi, I'm Dave Moore your rescue swimmer, how are you?'

Niemand heeft dit verzonnen, het is echt gebeurd. Het is het soort details dat ook niet verzonnen kan worden, materiaal van het soort dat de non-fictieschrijver cadeau krijgt en dat de romancier, zijn verbeelding kapotzwoegend achter zijn bureau, wild maakt van jaloezie.

Dit is de onwaarschijnlijkste bestseller die ik ooit gelezen heb. Een boek over een storm, dat al vijftien weken hoog op de Amerikaanse verkooplijsten staat? Het is werkelijk waar, en het is nog een goed boek ook.

In oktober 1991 deed zich voor de Amerikaanse noordoostkust de 'perfecte storm' voor; een geweldige noordoostenwind vanuit Canada stuitte op de uitloop van Hurricane Grace die vanuit het Caraïbisch gebied kwam opzetten en door een hogedrukgebied in het noorden als het ware terug naar de kust van New England werd gesleurd. Een samenloop van omstandigheden die zich eens per honderd jaar voordoet en die al snel als 'de storm van de eeuw' bekend werd, oftewel de perfecte storm. Een complete vissersvloot was ten prooi aan het geweld, waaronder de op zwaardvis jagende Andrea Gail met zijn bemanning van zes. De boot verging, niemand overleefde. En waar niemand kan navertellen hoe het is om te weten dat dit je einde is, in een inferno van wind zo sterk dat opvarenden 'dood-gezandstraald' worden en zwart water dat het schip aan stukken rijt, komt Junger behoorlijk dichtbij. Hij moest het doen zonder transcripts van radiocontact, zonder logboeken, zwarte dozen of afscheidsbrieven in flessen. (Het laatste dat van de Andrea Gail werd vernomen was een radioboodschap aan schepen in de nabijheid: 'She's comin' on boys, and she's comin' on strong,' hetgeen bewijst dat noodweer vrouwelijk blijft, welke naam je er ook aan geeft).

Maar Junger weet aan de hand van verslagen van opvarenden van schepen die deze storm, of vergelijkbare stormen, wel overleefden een behoorlijk natuurgetrouw relaas op te bouwen dat spannend is van begin tot bijna einde. In helder, schoongeboend proza zet hij alle omstandigheden neer. Het vissersdorp Gloucester in Massachusetts vanwaar de Andrea Gail uitvaart, met zijn bars waar maandsalarissen er in een avond doorheen gaan en zijn familiehistories die doortrokken zijn van water en dood. 'Meer mensen vinden de dood op vissersboten, per capita, dan in enig ander beroep in de VS.' De ontwikkeling van de visserij, die steeds meer boten met steeds betere technologie op steeds minder vissen doet jagen. Junger is goed in de weergave van de mythologie van mens versus zwaardvis en andere imponerende waterdieren; en de manier waarop hij de laatste uren aan wal reconstrueert van de zes bemanningsleden en hun partners is vakwerk van een verslaggever die de beste kwaliteiten van oral historian en romancier in zich verenigt.

Er kleeft maar één evidente fout aan Jungers boek, en dat is dat hij deze perfecte storm tot 'hoofdpersoon' van zijn boek heeft gemaakt, en niet, consequent, de bemanning van de Andrea Gail. Vanaf drievierde van het boek besteedt hij in zijn reconstructiedrift vele tientallen pagina's aan het lot van een Air National Guard reddingsmissie die dramatisch, zij het niet totaal rampzalig verliep. Het is een storende interruptie in het boek, het doet af aan de overigens hoge graad van intimiteit en persoonlijke tragedie die Junger weet te bereiken.

Achteraf beschouwd is The Perfect Storm ook weer niet zo'n totaal onwaarschijnlijke bestseller. Het is een verhaal in de beste Amerikaanse zin, van mens versus de elementen, van het bedwingen van een natuur die zich niet bedwingen laat. Zelfs al weet je als lezer vanaf pagina één wat er met de bemanning van de Andrea Gail gaat gebeuren, je blijft lezen. Nuchtere taal, een uitgebalanceerd gevoel voor drama temidden van een natuurgeweld dat letterlijk onbeschrijflijk is.

Wat me het langst bij zal blijven is overigens niet de introductie van reddend-zwemmer Dave Moore. Dat is het lot van Adam Randall, een 30-jarige zeeman met rockster-allure die aangemonsterd had op de fatale tocht, maar aan de kade de Andrea Gail eens even bekeek en zei dat hij 'a funny feeling' had. In plaats van het ruime sop te kiezen dook hij met zijn schoonvader de lokale bar in.

Hij overleefde dus 'de perfecte storm', maar niet voor lang: een half jaar later vertrok hij op tonijnenjacht met de Terri Lei, die vervolgens al evenzeer zou vergaan. Met man en muis, voor wie het extra triest is dat geen Sebastian Junger hun lot zal vereeuwigen.