Turingtest

In het artikel 'Turingtest' (21 oktober) citeert de auteur, Hans Ree, o.m. de volgende uitspraak van Turing: 'We mogen hopen dat computers op den duur met de mens zullen wedijveren in alle zuiver intellectuele bezigheden'. Deze grote wiskundige was niet de enige die oog had voor het 'geprogrammeerde' karakter van het menselijk denken.

Drie eeuwen eerder kwam Spinoza tot een soortgelijke conclusie, en wel op grond van de overweging dat niet alleen het lichaam maar ook de geest aan vaste wetten onderworpen is, en daarom 'als het ware als een psychische automaat' functioneert. Maar Spinoza ging verder; hij maakte bij het menselijk denken onderscheid tussen drie verschillende vormen van Input die tot even zoveel verschillende soorten van Kennis, en daarop gebaseerd gedrag leiden.

De eerste komt via de zintuigen tot stand, wat tot verwarde, subjectieve kennis leidt, omdat het verstand daarbij in het dagelijks leven meestal een marginale rol speelt. Deze 'kennis' ligt onder meer aan alle soorten van vooroordeel ten grondslag.

Bij de tweede wordt optimaal gebruik gemaakt van het verstand, waardoor deze kennis volstrekt helder en duidelijk, en daarmee in overeenstemming met de werkelijkheid is. Zij stelt ons in staat tot redelijk denken en handelen, in principe althans.

De derde vorm van input, die in de Ethica uitvoerig beschreven wordt, leidt tot de intuïtieve, meest volmaakte soort van kennis. Van boven naar beneden neemt de kwaliteit van de kennis toe, haar invloed in het leven van mens en samenleving echter af. Spinoza wijst er in de Ethica op, dat het de mensheid bijzonder ten goede zou komen wanneer niet de eerste, maar de tweede soort van kennis een grotere rol in ons (persoonlijk en maatschappelijk) leven zou spelen.

Daar de eerste soort van kennis zich ook niet leent voor het programmeren van een computer, de tweede echter wel, lopen de belangen van mens en computer in dit opzicht parallel. En dat, voor zover het de mens betreft, heus niet alleen vanwege 'de zuiver intellectuele bezigheden', zoals Spinoza met veel voorbeelden aantoont.