Rechters onafhankelijk van ministerie; Franse regering wil justitie hervormen

PARIJS, 30 OKT. De Franse regering wil een drastische hervorming van de justitie, die daarmee onpartijdiger en sneller moet worden. Het openbaar ministerie wordt onafhankelijk van de minister van Justitie in individuele zaken. De rechten van de verdachte in voorlopige hechtenis worden versterkt.

De ministerraad heeft gisteren haar goedkeuring gegeven aan de grote lijnen van de hervorming waar minister van Justitie Elisabeth Guigou de komende jaren concrete, wettelijke inhoud aan moet geven. President Chirac, voor wie de vernieuwing van het Franse rechtssysteem een prioriteit was, stemt voorzichtig in met dit plan van de linkse regering-Jospin.

Een belangrijk element in de voorstellen is het doorsnijden van de directe band tussen het departement en de leden van het openbaar ministerie. In het recente verleden gaven ministers regelmatig concrete instructies over het wel of niet instellen van strafvervolging in individuele gevallen. Hoewel onder de voorgaande regering-Juppé ook op dit punt een staatscommissie hervorming bestudeerde, ging die fel bekritiseerde praktijk door. Jospin wil radicaal breken met de politieke inmenging die het vertrouwen in de onafhankelijkheid van de justitie in Frankrijk heeft ondermijnd.

De regering en de minister blijven wel verantwoordelijk voor het strafrechtelijk beleid in het algemeen. De leden van het openbaar ministerie blijven bovendien benoemd worden op voordracht van de minister van justitie, maar - als de plannen wet worden - alleen na instemming van de Conseil Supérieur de la Magistrature, de Hoge raad voor de rechtspraak waarin voortaan 10 van de 21 leden rechters zullen zijn. De andere leden worden benoemd op voordracht van uiteenlopende autoriteiten zoals de voorzitters der beide Kamers van het parlement, van de Raad van State, de Sociaal-economische raad, en dergelijke organen. Dit om de onafhankelijkheid van de CSM te vergroten.

In de nieuwe opzet kunnen belanghebbenden beroep aantekenen tegen beslissingen van het openbaar ministerie om in een klachtzaak niet tot strafvervolging over te gaan. Beslissingen om te seponeren moeten voortaan worden gemotiveerd en aan de klager worden toegestuurd.

De regering heeft ook iets willen doen aan een heet hangijzer van de laatste jaren: 'het vermoeden van onschuld totdat het tegendeel blijkt'. Dat werd vaak ingeroepen door politici en bekende ondernemers over wier mogelijke betrokkenheid bij strafbare feiten zo veel werd geschreven en gesproken dat zij zich al op voorhand veroordeeld voelden. Parlementariërs van rechts hebben daarop getracht de pers te verbieden over een zaak te scrhijven tot het het moment van een definitieve veroordeling.

De regering denkt niet in die richting. Zij wil verspreiding van beelden van geboeide verdachten aan banden leggen en hen vanaf het eerste uur van hun voorlopige hechtenis recht op een advocaat geven. Bovendien wordt een nieuwe rechterlijke figuur gecreëerd die oordeelt over de noodzaak van voorlopige hechtenis. Nu gebeurt dat door de zelfde rechter van instructie die een zaak moet uitzoeken; hij gebruikt de cel vaak als middel om mogelijke verdachten tot bekentenissen te brengen die op zichzelf pas voorlopige hechtenis rechtvaardigen. Aan die gecombineerde rol van 'Maigret en Salomon', zoals oud-minister Badinter dat heeft genoemd, wil de regering een eind maken.

De eerste reacties op de voorstellen zijn gematigd. Politieke partijen van rechts en links kunnen moeilijk tegen de hervormingen zijn waar de publieke opinie en ook de president al geruime om roepen. De kritiek is het meest concreet op het ontbreken van harde maatregelen, bijvoorbeeld om de internationale financiële misdaad te bestrijden (volgens de voormalige rechter, nu Europarlementariër Thierry Jean-Pierre) en op een gebrek aan perspectief dat de omvangrijke materiële en personele achterstanden in het Franse rechtsbedrijf kunnen worden ingelopen. Familie- en onstlagkwesties komen vaak pas twee jaar na aanmelding voor het eerst op de rol. De advocatuur in Toulouse staakte gisteren om te protesteren tegen deze onaanvaardbare alledaagse vertragingen.