Toneelversie van 'Het boek alfa' is een geslaagd waagstuk; De gedachten van een soldaat

Voorstelling: Alfa naar Het boek alfa van Ivo Michiels door De Wetten van Kepler. Regie: Dominique Hoste; spel: Freek Brom, Romijn Conen, Janneke Daalderop, Caroline Rochlitz, e.a. Gezien: 28/10 Theater Bis Den Bosch. Aldaar t/m 30/20. Tournee: 6/11 t/m 20/12.

Inl (073) 613 98 35

Zacht huilt de wind. Een soldaat zit op wacht. In de jonge man met het geweer over de schouder herkennen we Oscar, hoofdpersoon in Het boek alfa van de Vlaamse schrijver Ivo Michiels. De roman die bij verschijning in 1963 vanwege de experimentele vorm nogal wat ophef veroorzaakte, is door De Wetten van Kepler, huisgezelschap van Theater Bis in Den Bosch, nu als basis genomen voor een voorstelling die kortweg Alfa heet.

Het is een voorstelling die specifiek aansluiting zoekt bij de belevingswereld van jongeren - een dergelijke productie hoopt het gezelschap voortaan eens per seizoen uit te brengen - en de keuze voor Het boek alfa is wat dat betreft wel begrijpelijk. Het thema van het boek is immers opgroeien.

De soldaat, tijdens de Tweede Wereldoorlog op wacht bij een kazerne, wil vluchten maar hij kan het niet, zomin als hij dat vroeger kon toen hij aan de lopende band gepest, geslagen en vernederd werd. De soldaat denkt terug aan zijn jeugd die getekend is door eenzaamheid, angst en onmacht: nooit deed hij een poging zich te verweren. Zelfs tegenover An, het meisje op wie hij verliefd was, wist hij niet hoe te handelen. Hij was de jongen met niets tussen zijn benen, zoals hij spottend werd genoemd.

Ivo Michiels heeft de herinneringen en gedachten van de soldaat beschreven als een lange reeks associaties, afwisselend in de hij- en in de ik-vorm, zonder chronologische volgorde en bijna zonder leestekens. In dat opzicht is het dan ook een waagstuk om zo'n tekst zonder kop of staart en met amper dialogen als uitgangspunt voor een voorstelling te nemen.

Het resultaat is echter theatraal en heel bevredigend. Dominique Hoste, die het stuk regisseerde, heeft de gekozen fragmenten uit de roman anders gerangschikt en er vervolgens zeven rollen in onderscheiden. Oscar is opgesplitst in drieën: vooraan op het podium staat de soldaat, daarnaast zien we de grote en de kleine Oscar (de laatste wordt gespeeld door een scholier). Verder zijn er drie meisjes in zwarte jurkjes (twee van hen zijn eveneens scholieren) en een acteur met bakkebaarden en een fraaie kuif die de vijand in verschillende gedaanten vertolkt.

Tijdens de korte scènes, aangevuld met muziek, nemen de spelers de tekst als een estafettestokje van elkaar over en meestal wordt het vertelde ook verbeeld. Regelmatig trekken de figuren zich terug achter de klapdeuren van de wc-hokjes die als een linie de speelvloer begrenzen. In die hokjes bedenken de meisjes treiterspelletjes waarmee ze Oscar te grazen kunnen nemen. De jonge en de oudere Oscar laten alles gelaten over zich heen komen, al rolt de jonge een enkele keer met een agressieve leeftijdgenoot over de vloer. Soldaat Oscar ziet toe, glimlacht soms gegeneerd of pijnlijk gewond en doet nu en dan zelf een duit in het zakje.

Alfa toont weinig fysiek geweld maar de suggestie van zowel lichamelijke als geestelijke mishandeling is er wel. Het deprimerende isolement van een jongen die nergens bij hoort is door De Wetten van Kepler op een mooie manier vorm gegeven in een levendige voorstelling.