Reserves over Papons 'strategische' ziektes

Alain Jakubowicz, de advocaat die in het proces tegen Maurice Papon ondermeer optreedt voor joodse organisaties, heeft bewondering voor Papons advocaat Varaut. “Het is een groot succes dat hij kans heeft gezien hem op vrije voeten te krijgen.”

BORDEAUX, 28 OKT. “Veel advocaten zouden er wat voor over hebben om in dit proces te mogen optreden. De bekendheid die je er door krijgt is nuttig. Hoe meer je gezien wordt hoe meer klanten dat later oplevert. Voor mij is het belangrijkste motief dat ik een beetje fanaat ben geworden. Ik deed al mee in de processen tegen Barbie en Touvier.”

Maître Alain Jakubowicz legt zonder gêne uit waarom hij en de meeste andere advocaten in het proces tegen de van oorlogsmisdaden verdachte Franse ex-topambtenaar Papon bereid zijn maanden voor niets te werken. Hij heeft plaats genomen achter een glas bier in brasserie Le Concorde, tegenover het Palais de Justice in Bordeaux en vraagt zijn secretaresse in Lyon via een uitklaptelefoontje zijn vluchtplan aan te passen aan het laatste uitstel van de rechtszaak. Het zal de laatste keer niet zijn in een proces dat nog twee, drie maanden kan duren.

Alleen de advocaat van de 87-jarige ex-topambtenaar Papon, Jean-Marc Varaut wordt naar Jakubowicz' schatting wel gewoon gehonoreerd, 600 gulden per uur of meer. De rekening voor Papons verdediging die nu zijn hoogtepunt vindt maar al zestien jaar gaande is, moet in de miljoenen lopen. Volgens Jakubowicz geen probleem. Papon zou een rijk man zijn geworden nadat hij het familiebedrijf, een glasfabriek, had overgenomen.

Een proces wegens misdrijven tegen de menselijkheid wordt in Frankrijk, net als ieder ander strafproces van een zekere zwaarte, gevoerd voor een Hof van Assisen: drie beroepsrechters en negen leken-juryleden. Omdat het proces niet kan doorgaan buiten aanwezigheid van de verdachte werd de zitting de afgelopen drie weken al drie keer onderbroken wegens hart- en longklachten van de verdachte. Dat leidde deze week tot steeds zwaardere frustratie bij de 'belanghebbenden' in het proces. Zij voelen zich gegijzeld door Papon.

Behalve het algemeen belang, dat bij monde van de procureur-generaal bij het Hof vraagt om straf voor de verdachte, treden bij dit soort procedures vaak zogeheten 'parties civiles' op, belanghebbenden die hetzij een klacht hebben ingediend, hetzij alsnog aanhaken bij een strafproces dat hen aangaat. In dit geval zijn 23 advocaten present om individuele en groepen belanghebbenden te representeren, zoals de Vereniging van Verzetsmensen en Gedeporteerden, de Liga tegen het Racisme (LICRA) en de Vereniging van kinderen van joodse Franse gedeporteerden. Jakubowicz treedt op voor de Unie van joodse gemeenschappen in Frankrijk en de Vereniging B'nai B'rith France.

Volgens Jakubowicz is zijn tegenvoeter Varaut, die met vijf collega's de verdediging van Papon voert, een groot advocaat. “Ik heb grote reserves over Papons 'strategische' ziektes, maar het is een succes van de eerste orde dat Varaut kans heeft gezien hem op vrije voeten te krijgen.” De verdachte in dit soort proces behoort volgens de wet gevangen te zitten tot en met de behandeling van een eventueel cassatie-beroep - gewoon hoger beroep is niet mogelijk. Papon kan nu tot en met een eventueel cassatieberoep (plus mogelijk terugverwijzing naar een ander Assisenhof) als vrij man rondlopen. Hij is bijna 90 vóór hij de gevangenis - na drie nachten eerder deze maand - terugziet. Als hij wordt veroordeeld voor zijn aandeel in de deportatie van rond de 1600 joden uit de regio Bordeaux.

Jakubowic bestrijdt dat het proces te wijdlopig dreigt te worden, door allerlei historici en ook Papons naoorlogse verleden als hard prefect van Parijs onder De Gaulle in de jaren zestig er bij te halen. “Dit proces kon niet smaller. Het is een proces tegen een man, maar met een brede historische achtergrond. Die affaire met de door Papon bloedig neergeslagen Algerijnse bevrijdingsrellen in het Parijs van 1961 illustreert 's mans psychologie. Het bewijst niet dat hij in '42 schuldig was, maar het geeft wel aan dat hij onveranderd was, dat hij in functie over lijken ging. Dat was niet buiten de orde.”

Volgens Jakubowicz wordt over het proces-Papon schande gesproken door “mensen met nostalgie naar Vichy en door authentieke verzetsmensen die bang zijn dat de eer van De Gaulle en het gaullisme wordt aangetast”. Wat hem betreft is dat laatste risico niet helemaal te vermijden. De manier waarop De Gaulle steeds het bestaan van het collaborerende Frankrijk van Vichy heeft ontkend noemt hij 'monsterlijk'. “Wie nu De Gaulles these verdedigt liegt tegen jongere generaties. De misdrijven van Vichy troffen niet alle lagen van de bevolking even zwaar. De Gaulle heeft het nooit voor de joden opgenomen, antisemitisme was geen probleem. Hij draagt een grote verantwoordelijkheid.”

Alain Jakubowicz is een voorbeeld van een geëngageerde advocaat, niet van een tweede generatie slachtoffer. Zijn vader vluchtte vóór de oorlog uit Duitsland, zijn moeder uit Oostenrijk. Beiden overleefden - dankzij hulp van goede Fransen - de oorlog, anders dan hun achtergebleven familieleden. De advocaat weet waar hij voor pleit in een proces dat volgens hem absoluut nodig is. Ondanks alle kermis er omheen, zelfs als de juryleden daardoor worden beïnvloed. “Zo is de wet, lex dura sed lex. Het hele Franse volk kan niet komen, dus hebben we de pers nodig. Varaut maakt daar gebruik van, wij proberen 't ook te doen.”