'In Algerije heerst weer een eenheidspartij'

De Algerijnse oppositie, woedend over wat zij ziet als grootscheeps geknoei met de lokale verkiezingen van vorige week door de machthebbers, organiseert nu doorlopende protestacties daartegen. “Het oude regime leeft voort.”

ALGIERS, 29 OKT. Voor het hoofdkwartier in Algiers van de oppositiepartij van dr. Saïd Sadi staan honderden Algerijnen te protesteren tegen het verloop van de lokale verkiezingen van vorige week. De demonstranten schreeuwen om nieuwe verkiezingen en klagen president Liamine Zéroual aan als groot-fraudeur. “We hebben afgesproken dat dit iedere dag om vijf uur 's avonds gebeurt, voor de partijgebouwen”, zegt Saïd Sadi. “En de uitnodiging geldt alle kiezers.”

Sadi is een Berber, uit Kabylië. Zijn strikt seculiere Rassemblement pour la Culture et la Démocratie (RCD) is bij de parlementsverkiezingen van juni volkomen gemarginaliseerd, en is er vorige week evenmin aan te pas gekomen. Net zoals de concurrenten van het eveneens overwegend Berberse Front des Forces Socialistes (FFS), en in feite de hele oppositie. Het FFS had maandag een grote demonstratie tegen het verloop van de lokale verkiezingen georganiseerd; morgen is er een mars waaraan de gematigd-fundamentalistische Mouvement de la Société pour la Paix (MSP) van sjeik Nahnah, een tweede legale fundamentalistische partij, Ennahda, de RCD en het FFS, en de vroegere eenheidspartij, het FLN, alle deelnemen.

“Het gaat niet alleen meer om de verkiezingen”, zegt Sadi. “De machthebbers hebben deze keer duidelijk de volgende politieke boodschap willen overbrengen aan de kiezers: opnieuw is een eenheidspartij aan de macht, daar zult u zich aan moeten onderwerpen. De manier waarop is geknoeid wijst op een kentering in het publieke leven. Je mag rustig van een scheiding spreken tussen de machthebbers en het volk.”

Sadi laat een verklaring zien waarin de verzamelde oppositiepartijen protest aantekenen tegen het verloop van de verkiezingen. “Dit is de stempel van de MSP, het voormalige Hamas, en daar staat de handtekening van MSP-leider sjeik Nahnah.”

Staat Sadi straks hand-in-hand met Nahnah aan het hoofd van een massale betoging in de straten van Algiers? “Ja, zoals u ziet, vechten wij, seculiere democraten, voor het eerst in onze geschiedenis samen met de moslim-fundamentalisten van Hamas en Ennahda voor het ongedaan maken van die verkiezingsfarce. We maken van Algiers een tweede Belgrado. Zéroual moet weg!”

Volgens Sadi manipuleert het regime het moslim-extremisme als afschrikkingsmiddel, en wil het helemaal niet dat het geweld verdwijnt. “We weten dat het de bedoeling is van de gewapende groepen om met hun terreur een islamitische republiek te vestigen - maar het enige resultaat van hun acties is dat het oude regime voortleeft.”

“Een groot deel van de kiezers is weggebleven uit de stembureaus uit angst voor aanslagen. Wij weten zeker dat amper eenderde van de kiezers is gaan stemmen. Wie niet bang was, bleef uit protest thuis. Waarom zouden we nog gaan stemmen, vragen de mensen zich af: de resultaten liggen al maanden vast.”

Sadi wijst op de slechte toestand van de bevolking. “Je kunt in sommige wijken de armoede ruiken. Het is alarmerend hoeveel gevallen van tuberculose, polio en andere besmettelijke ziekten de afgelopen maanden worden gesignaleerd. De vaccinatieprogramma's vallen stil. Je ziet bij de jeugd ook veel rachitis. De kinderen hebben een chronisch gebrek aan calcium, hun ouders kunnen zich geen melk permitteren. Die rachitis-gevallen, die nieuwe bultenaren, vormen een levende aanklacht tegen de machthebbers van dit land. We beschikken toch over enorme rijkdommen? En die tegenstelling en de frustraties daarover bij de grote meerderheid van de bevolking zorgen voor een explosief klimaat.” Volgens hem neemt de spanning alleen maar toe nu ook het laatste sprankje hoop op politieke verandering de kop is ingedrukt. “Het wordt nu dansen op een vulkaan.”

Tijdens het bewind van de eenheidspartij FLN hebben grote bouwprojecten en huisvestigingsprogramma's de uittocht van platteland naar de stad en de demografische explosie niet kunnen opvangen. Sinds het einde van het FLN-tijdperk is de levensstandaard flink gedaald, door bedrijfssluitingen en prijsstijgingen, onder andere als gevolg van drastische saneringsmaatregelen die zijn opgelegd door het Internationale Monetaire Fonds. Volgens officiële cijfers zijn meer dan drie miljoen Algerijnen, meer dan eenderde van de actieve bevolking, werkloos.

Overal zie je tekenen van de groeiende malaise. In Algiers moet je inderdaad blind zijn om de prostitutie, drugs en de toenemende criminaliteit niet te zien. Omar (50), vader van vijf kinderen, beaamt dat “naarmate de crisis voortduurt de hele samenleving in het gedrang komt”. “We hadden tien jaar geleden niet van harddrugs gehoord, maar nu is Algerije een draaischijf voor de handel daarin. Een groot deel van de doorvoerhandel naar Europa verloopt via ons land. En zoiets geldt ook voor de prostitutie. Voor het eerst durven prostituees nu ook op straat te opereren. In een samenleving als de onze, waar de meerderheid praktiserend moslim is, is de sociale controle in principe zo sterk dat wie met drugs begint of op een andere wijze in contact komt met de onderwereld, zeer snel wordt bestraft.

Het feit dat je nu een groot aantal vrouwen in de prostitutie terecht ziet komen en dat het drugsgebruik in het hele land toeneemt is daarom alarmerend omdat het aangeeft dat de mensen niet langer de middelen en de motivatie kunnen opbrengen om hun kinderen en verwanten onder controle te houden. Door het gebrek aan geld en veiligheid gaan de sociale band en de solidariteit verloren. Onze samenleving spat uiteen.''

Rabah, een 42-jarige ambtenaar die tweemaal het bestaansminimum verdient, heeft daarmee relatief geluk. Maar ver komt hij toch niet met zijn salaris, zijn maandloon is voor zijn gezin met twee kinderen nauwelijks genoeg voor een week. Voor iemand met het bestaansminimum is ook een krap achterafkamertje onbetaalbaar. “Je kunt je de ellendige leefomstandigheden niet voorstellen. In de regel moeten er ten minste twee gezinnen in een klein appartement samenhokken.”

Maar “we hebben er wel enigszins mee leren leven”, zegt hij. “Overleven is ook een vorm van strijd. Wij geloven in el-Maktoub, dat wat geschreven staat - het noodlot. Het is een soort fatalisme dat ons helpt voort te leven in moeilijke situaties. Maar de meeste mensen voelen zich wel helemaal aan hun lot overgelaten. De overheid heeft ons in de steek gelaten.”