'Halfslachtig huwelijk' voor homo's

Homo's en lesbiënnes moeten een burgerlijk huwelijk kunnen sluiten, vindt de commissie-Kortmann in een gisteren verschenen rapport. Maar adoptie mag alleen in uitzonderlijke gevallen.

GOES/DEN HAAG, 29 OKT. Johan Houtepen (39) en Bart Manz (42) leven zestien jaar samen. Hun huis staat op een steenworp van de televisietoren in het Zeeuwse Goes. Ze betrokken het pand vijf jaar geleden, toen het homopaar gezinsuitbreiding kreeg. Elvin en Mario, destijds tien en zeven jaar oud, kwamen inwonen. Pleegzorg Noord-Brabant had daarom gevraagd; de twee jongens, kinderen van Houtepens zus, konden niet langer thuis wonen.

Houtepen en Manz waren niet verrast door de komst van de jongens. “Bij hun vader ging het helemaal mis”, herinnert Houtepen zich. “Bart en ik begrepen dat we ons over de kinderen moesten ontfermen.” Beiden werden pleegouders en tekenden een contract dat hen verplichtte voor Elvin en Mario te zorgen.

Ook lieten ze een testament maken. Daarin legden ze vast dat als één van hen zou komen te overlijden, diens familie niets van de erfenis kon opeisen. “Dat deden we om de drie achterblijvers financieel op de been te houden”, zegt Houtepen. Toch kon niet alles worden geregeld. Mochten beide mannen bijvoorbeeld bij een auto-ongeluk komen te overlijden, dan kunnen de wederzijdse families aanspraak maken op al hun bezit. Houtepen: “Ik hoop dat al die broers en zussen - bij Bart thuis hebben ze tien kinderen, bij ons acht - zo fair zijn de erfenis aan Elvin en Mario te laten.”

Het “gedoe” om de nalatenschap is voor hen de reden om zo snel mogelijk te trouwen. Zodra het burgerlijk huwelijk voor homo's en lesbiënnes wordt opengesteld, tenminste. Die mogelijkheid is sinds gisteren dichterbij gekomen. In een advies aan het kabinet stelt een meerderheid van een commissie onder leiding van hoogleraar burgerlijk recht Kortmann, namelijk dat homo's en lesbiënnes moeten kunnen trouwen.

Het kabinet besloot vorig jaar de commissie in te stellen, nadat een meerderheid in de Tweede Kamer zich had uitgesproken voor het openstellen van het burgerlijk huwelijk voor twee personen van hetzelfde geslacht.

Toch zal het geen 'gewoon' huwelijk worden, stelt Kortmann, die het een halfslachtig huwelijk voor gelijkgeslachtelijke mensen noemt. De rechtspositie van de kinderen ligt immers anders. Mensen van hetzelfde geslacht kunnen op dit moment gezamelijk gezag of voogdij over de kinderen voeren. De commissie meent unaniem dat het gezamenlijk gezag of voogdij verder moet worden 'aangekleed'. Voedt een biologische moeder met haar vriendin een kind op? “Dan moeten beide vrouwen het bewind over het vermogen van het kind kunnen voeren, moeten beiden onder de Nabestaandenwet vallen en moet het erfrecht van toepassing zijn”, aldus hoogleraar Kortmann gisteren in een toelichting. In dat laatste geval is het kind de erfgenaam en kunnen families niets opeisen.

Tot zover kunnen Houtepen en Manz tevreden zijn. Maar dan. Adoptie, zo stelt de commissie, is mogelijk in zeer beperkte gevallen. En dat is een streep door de rekening van beide mannen, die Elvin en Mario hadden willen adopteren. “Adoptie is alleen mogelijk indien de bloedverwantschap geen betekenis meer heeft, noch zal krijgen”, zegt Kortmann. In het advies luidt de voorwaarde dat “het kind niets meer van zijn oorspronkelijk ouder of ouders te verwachten heeft of zal krijgen”. Overigens zal de rechter hier van geval tot geval over moeten oordelen.

Een voorbeeld. Twee vrouwen trouwen en een van hen besluit zich kunstmatig te laten insemineren. Het zaad is afkomstig van een anonieme donor of een vriend, die wel sperma wil leveren maar absoluut geen vader wil zijn. In dat geval heeft het kind niets van zijn oorspronkelijk vader te verwachten en kan de niet-biologische moeder het kind van haar vriendin adopteren. In het geval van Houtepen en Manz kan volgens de commissie geen sprake zijn van adoptie. De biologische ouders zijn immers aanwezig en de huiselijke problemen worden wellicht nog eens opgelost. Met andere woorden, Elvin en Mario kunnen nog 'iets' verwachten van hun biologische ouders.

Houtepen weet dat er “veel discussie” is geweest over de vraag of homoparen een kind zouden mogen adopteren. Het verzet daartegen ervaart hij als discriminatie. Houtepen werkte als onderhoudsmonteur van de kabelbaan bij het pretpark de Beekse Bergen, maar gaf zijn baan in 1992 op. “Speciaal voor de twee jongens”, zegt hij daarover.

Op 1 januari treedt de Wet geregistreerd ouderschap in werking. Homoseksuelen kunnen zich dan laten registreren bij de burgerlijke stand. Dit alternatief voor het huwelijk biedt dezelfde rechten, behalve ten aanzien van de kinderen. De commissie-Kortmann stelt in haar advies dat bij invoering van het burgerlijk huwelijk het geregistreerd partnerschap komt te vervallen. Ze wil zo een veelvoud aan registraties voor homoseksuelen voorkomen.

De leden van de commissie zijn overigens verdeeld over het burgerlijk huwelijk voor homo's. Vijf leden willen het burgerlijk huwelijk openstellen voor homo's en lesbiënnes om zo discriminatie tegen te gaan. De drie tegenstanders, onder wie voorzitter Kortmann, menen dat het geregistreerd partnerschap genoeg waarborgen biedt - ook voor de rechtspositie van het kind.

Bovendien, zeggen de tegenstanders, moet Nederland niet al te zeer uit de pas lopen met het buitenland. Op dit moment kennen Denemarken, Zweden, Noorwegen en IJsland een geregistreerd partnerschap. In België en Frankrijk wordt aan een dergelijk wetsvoorstel gewerkt. Alleen op Hawaii kunnen homoseksuelen daadwerkelijk trouwen. Kortmann: “Bescheidenheid is op zijn plaats. Een kleine rechtsgemeenschap hoort niet uit de pas te lopen.”