Orthodoxen in Israel zien liberalen niet als joden

Een breuk in het jodendom dreigt nu de orthodoxie vasthoudt aan haar alleenrecht op bekeringen.

TEL AVIV, 28 OKT. “Liberale rabbijnen die huwelijken van mensen van hetzelfde geslacht inzegenen zijn narren. Dat is in strijd met onze torah (vijf boeken van Mozes)”. In deze woorden drukte de sefardische opperrabbijn Baksi Doron gisteren zijn gevoelens uit voor liberale en conservatieve joden die vechten voor religieuze erkenning door het orthodoxe rabbinaat in Israel. Er zijn vele Israelische orthodoxe joden die veel verder gaan. Zonder enige schroom zeggen zij dat liberale en conservatieve joden zó ver van de joodse tradities zijn afgeweken dat ze onmogelijk nog als joden kunnen worden beschouwd. Daarom hebben ze geen recht op erkenning in Israel.

Deze lang sluimerende godsdiensttwist kan nu tot een breuk leiden tussen Israel en het overwegend liberale en conservatieve Amerikaanse jodendom. Amerikaanse rabbijnen hebben met hun invloed in Washington als breekijzer een front gemaakt met rabbijnen van de nog zeer kleine bewegingen in Israel - 3.000 leden - voor erkenning van het recht op bekering in Israel en lidmaatschap van lokale religieuze raden.

Vijftien Amerikaanse liberale en conservatieve rabbijnen hebben gisteren na een onderhoud met premier Netanyahu een regeringscompromis over het recht van bekering in Israel verworpen. Dat compromis gaf voor de eerste maal liberale en conservatieve rabbijnen enige zeggenschap in de bekeringsprocedure. De bevoegdheid tot bekering - de lakmoestest van het jodendom - bleef echter in handen van Israelische orthodoxe rabbijnen. Dat is voor de liberale en conservatieve rabbijnen het breekpunt. Zij willen niet als tweederangs joden worden behandeld.

Netanyahu lijkt vastbesloten het politieke verbond met de orthodoxe partijen, dat hem de macht bracht en daar houdt, niet voor 'de eenheid van het joodse volk' op te geven. Als het Hooggerechtshof besluit dat door liberale en conservatieve rabbijnen in Israel verrichte bekeringen door het orthodoxe rabbinaat moeten worden erkend, zal hij ervoor ijveren dat de Knesset de uitspraak van de rechters ongedaan maakt. In het coalitieakkoord met de religieuze partijen heeft hij zich daartoe verplicht.

Vanmorgen zijn alle partijen op het allerlaatste moment voor het oversteken van de religieuze Rubicon teruggeschrokken. Liberale en conservatieve rabbijnen lieten weten drie maanden geen uitspraak van het Hooggerechtshof te zullen uitlokken inzake hun rechten. In die tijd zullen de orthodoxe partijen bij de Knesset geen wetsvoorstellen indienen die beslissingen van het Hooggerechtshof ten gunste van de liberale en conservatieve stromingen, ongedaan maken. Door deze ontwikkeling heeft een regeringscommissie nog wat tijd gekregen met een nieuw compromisvoorstel te komen.

Het is de orthodoxe partijen (met 23 van de 120 zetels in de Knesset) allang een doorn in het oog dat het Hooggerechtshof beslissingen neemt die niet stroken met de halacha, de joodse religieuze traditie. Dat is een van de vele kanten van de hartstochtelijke oppositie van orthodoxe rabbijnen tegen een doorbraak van de moderne stromingen in het Amerikaanse jodendom in de Israelische maatschappij. Zij willen aan de rabbijnen van deze joodse bewegingen geen enkele bevoegdheid overdragen waarover zij krachtens wetgeving en gebruik beschikken. Liberale en conservatieve rabbijnen mogen geen recht op bekering in Israel hebben. Voor hen mag geen plaats worden ingeruimd in plaatselijke religieuze raden.

De botsing tussen de orthodoxie en de liberale en conservatieve joden heeft ook politieke vertakkingen.Premier Netanyahu heeft goede reden te geloven dat hij geen coalitie meer heeft als hij de 'ketters', zoals de orthodoxie de andere stromingen beschouwt, met hulp van het Hooggerechtshof vaste voet op Israelische bodem biedt. Hoewel hij met zijn Amerikaanse achtergrond - 16 jaar woonde en studeerde hij in de VS - niet doof is voor de noodkreten van de Amerikaanse liberale en conservatieve joden kiest hij om politieke redenen voor de orthodoxie: dat wil zeggen de religieuze coalitiepartners. Ehud Barak, de leider van de socialistische oppositie, is eveneens in een zeer lastige positie beland. Wil hij ooit een kans maken om het premierschap in de wacht te slepen dan moet hij op zijn minst verzekerd zijn van de steun van een deel van de Israelische orthodoxie.

Om Netanyahu over tweeëneenhalf jaar te kunnen verslaan is ook Barak bereid hoge principes opzij te zetten. Op het moment dat Netanyahu zich vorige week in de nesten werkte met zijn uitspraak dat “links niet joods is”, zei Barak in een vraaggesprek met de krant Yediot Ahronot afstand te willen nemen van de 100 procent seculiere Burgerrechtenpartij. Toenadering tot het religieuze blok leek hem verstandiger. Daardoor lijken wetsvoorstellen die het recht op bekering in Israel aan liberale en conservatieve rabbijnen ontzeggen, in de Knesset op een meerderheid te kunnen rekenen.

Amerikaanse rabbijnen zeggen dergelijke wetgeving als uitstoting uit het joodse volk te zullen beschouwen. Met dat schrikbeeld voor ogen stuurt ambassadeur Eliyahu Ben Elissar in Washington noodtelegrammen naar huis. De joodse gemeenschap zal niet meer zo enthousiast voor Israel in de bres springen als zij van Jeruzalem het signaal krijgt dat zij niet bij het joodse volk hoort. De pro-Israelische lobby AIPAC zal volgens de waarschuwingen van Elissar stootkracht verliezen.

Liberale en conservatieve Amerikaanse rabbijnen oefenen zware druk op Jeruzalem uit om het tij alsnog te keren. Vorige week zag het ernaar uit dat de orthodoxe minister van Financiën, Yaacov Ne'eman, een uitweg had gevonden uit het labyrint van religieuze emoties. Hij stelde voor dat bekeringen zouden worden uitgevoerd en goedgekeurd door een lichaam waarin orthodoxe rabbijnen naast liberale en conservatieve rabbijnen zitting zouden nemen. “Geen schijn van kans”, zeiden de orthodoxe rabbijnen, die waren geschokt dat een traditionele orthodoxe jood een compromis voorstelde in een zaak waarin geen compromis mogelijk is.

Liberale en conservatieve joden in de VS kunnen zich moeilijk een voorstelling maken van de tot haat oplopende afkeer van de Israelische orthodoxe joden van hun interpretatie van het jodendom. De orthodoxen beschimpen hun synagogediensten waar vrouwen en mannen naast en door elkaar zitten, en niet gescheiden, en waar vrouwen voorgangers zijn. Zij verachten de schijnbekeringen, de orgelmuziek in de synagoges. Zij begrijpen niet dat de Amerikaanse liberale en conservatieve rabbijnen het jodendom een liberale interpretatie geven om deze oude godsdienst aan te passen aan het temperament van de Amerikaanse democratie, om - en dat is hun belangrijkste argument - het Amerikaanse jodendom van assimilatie te redden. Vijftig procent van de Amerikaanse joden sluit een gemengd huwelijk. Voor deze realiteit zijn de deuren van het Amerikaanse jodendom opengegaan.