Zware nederlaag voor peronisme in Argentinië

De Argentijnse kiezers hebben gisteren het neoliberale beleid van de peronistische president Menem een slag toegebracht. De verenigde oppositie vaagde de peronistische meerderheid weg.

BUENOS AIRES, 27 OKT. “Hoezo een nieuwe Eva Perón? Dit is een vrouw met ballen, man. Dit is een vrouw van niemand.” Juichend staat de oppositie-aanhanger op het plein waar de Argentijnse oppositie vannacht haar verkiezingsoverwinning vierde. Op het podium de vrouw die de laatste paar maanden het politieke toneel in Argentinië radicaal heeft veranderd. Professioneel, krachtig, middelbaar. Behalve het geblondeerde haar heeft ze niets van de feeërieke vrouw van ex-dictator Juan Perón waarmee ze de laatste tijd wel is vergeleken.

Met beweeglijke handen spreekt Graciela Fernandez Meijide de menigte toe. Kort herinnert ze aan de 'vuile oorlog' die het regime de laatste maanden tegen de oppositie heeft gevoerd. Intimidatie, ontvoering en marteling van oppositiekandidaten. De pogingen van president Menem de nieuwe, verenigde oppositie in de hoek te drukken van 'fascisten' en als gevaar voor de economische stabiliteit af te schilderen hadden geen effect. “Vandaag is voor Argentinië een nieuw tijdperk aangebroken”, besluit ze haar toespraak.

Daar kan ze wel eens gelijk in hebben. Volgens de voorlopige resultaten hebben de 23 miljoen Argentijnen die gisteren konden stemmen, de peronisten een nog grotere nederlaag toegebracht dan al was voorzien. De helft van de zetels in het Huis van Afgevaardigden in het Argentijnse Congres waren in het geding, naast een groot aantal gouverneur- en burgemeesterposten. Met zeventig procent van de stemmen geteld bleven de peronisten op 35 procent steken, tegen 46 procent voor de verenigde linkse oppositie. In Buenos Aires verloor de peronistische kandidaat met 66 tegen 16 procent. President Menem is zijn meerderheid in het Congres kwijt, het peronistische decennium van “almacht en arrogantie” lijkt op zijn eind te lopen.

“Anderen komen met politieke programma's. Het peronisme biedt geloof”, schreef de Britse schrijver V.S. Naipaul over die vreemde politieke stroming in Argentinië. Rechts en links tegelijk. Autoritair én arbeideristisch. Maar vooral ook in hevige mate machistisch. “Door Argentinië zijn vrouwen op te dringen - eerst Evita de actrice en daarna Isabelle de nachtclubdanseres - bewees Peron een primitieve vorm van recht aan een samenleving die beheerst wordt door een gedegenereerd soort machismo, dat decreteert dat elke vrouw in wezen in een bordeel thuishoort”, schreef Naipaul.

Als iemand tijdens deze verkiezingen aan dit beeld voldeed was het wel de echtgenote van de peronistische gouverneur van de provincie Buenos Aires, Hilda Duhalde. In haar roze en lichtblauwe mantelpakjes doorkruiste ze de provincie. Gaucho's te paard galoppeerden naast haar open auto. Gevraagd naar haar program klaagt ze over 'het verlies aan mystiek' in de politiek en het gebrek aan geloof onder jongeren. “Ik heb nooit in deze politieke arena willen staan”, verklaart ze keer op keer. “Ik had genoeg aan mijn liefdeswerk.”

Net als Eva Perón 45 jaar geleden, besteedde ook Hilda haar dagen in het kantoor van haar man met het uitdelen van geld aan degenen die erom kwamen vragen. En net als Evita speelt ook bij Hilda geen ander criterium een rol dan haar eigen rechtvaardigheidsgevoel. Juist door deze bedeling van de verarmde arbeidersbevolking in de provincie, leek ze de ideale tegenkandidate voor de zelfbewuste en stadse Graciela Meijide.

“Het is dus niet waar, zoals mijnheer Duhalde beweert, dat we alleen een aantrekkingskracht hebben op de intellectuele stadsbevolking, terwijl het peronisme in de arbeidersklasse geworteld blijft”, stelde Graciela Meijide gisteravond tevreden vast. Als lijstaanvoerster voor de gezamenlijke oppositie in de provincie Buenos Aires - meer dan een derde van de Argentijnse kiezers woont hier - had ze zich in het hol van de peronistische leeuw gewaagd. Ze heeft gewonnen. Haar in augustus gevormde Alliantie van de radicale UCR en het centrum-linkse Frepasa kreeg 54 procent, tegen 38 procent voor Hilda Duhalde.

De uitslag is ook een nederlaag voor president Menems neoliberale hervormingen. De peso is gekoppeld aan de dollar en stabiel, de economie groeit snel, de buitenlandse investeringen stijgen. Maar de prijs is een werkloosheid van meer dan 14,5 procent. De rijken zijn twintig procent rijker, de armen twintig procent armer. “Het betekent gewoon dat de mensen harder moeten werken, en de luilakken buiten de boot vallen”, zegt een man voor een stemlokaal in het chique centrum van de stad. Hij zal het peronisme altijd trouw blijven. Graciala Meijide is geen 'echte vrouw', verklaart hij. Dan Hilda Duhalde: “Zij staat tenminste voor haar man.”

Niet in staat haar tranen te bedwingen verscheen Hilda vannacht op tv. Niet zij, maar haar man de gouverneur beantwoordde de vragen. Ja, natuurlijk stelt hij zich over twee jaar kandidaat voor het presidentschap. Zijn arm ligt troostend om de schouder van zijn vrouw. En nee, de overwinning van mevrouw Meijide in zijn provincie heeft niets te maken met zijn beleid. Toch vindt de gouverneur dat ook hij verantwoordelijkheid moet nemen voor de nederlaag. Een gouverneur is tenslotte de 'vader' van een grote familie. Als eindelijk ook Hilda aan het woord komt, zegt ze snuffend: “Ik was misschien niet de juiste kandidaat. Maar ik ben heel trots op mijn echtgenoot dat hij, als een echte man, de verantwoordelijkheid voor de nederlaag op zich neemt. Dat is wat ik altijd al in hem heb bewonderd.”

Intussen blijft het wat betreft president Menem de hele avond stil. Totdat, midden tijdens de feestelijkheden van de Alliantie op het plein van Buenos Aires, het bericht komt van een televisieboodschap. De luidsprekers op het plein schakelen over naar de president. Daar is hij, met zijn grijze bakkebaarden en een hip beige pak. “Ik, president van alle Argentijnen, beleef dit moment met een transcendentale rust en een serene houding”, begint hij zijn boodschap aan de natie. “Ik geloof dat de stem van het volk de stem is van God. En Zijn methoden zijn heilig.” God staat nog steeds aan zijn kant, constateert Menem. Tijdens de twee jaar die hem nog resten van zijn mandaat zal hij doorgaan met hetzelfde beleid.

Het peronisme is nog lang niet verslagen. Net als de historische overwinning van de Partij van de Institutionele Revolutie (PRI) afgelopen juli in Mexico, is de zegen van de Argentijnse oppositie eerder een teken van emancipatie van de Latijns-Amerikaanse democratie, dan dat het directe politieke effecten heeft. President Menem heeft al aangekondigd: als de oppositie wint, regeer ik gewoon per decreet.