Zelfkritiek van Liszt terecht

Franz Liszt Festival.

Gehoord: 25/10, Mozes & Aäronkerk, Amsterdam.

Het is een verbond dat stevig standhoudt. 'Ferenc' Liszt presenteerde zich graag als Hongaar, al is in zijn stamboom geen druppel Hongaars bloed aantoonbaar. In Hongarije wordt Liszt tot op de dag van vandaag geëerd als een nationale held. Dat laatste onderstreept de Nederlandse ambassadeur in Hongarije nog eens in het programmaboek bij het tiende Franz Liszt Festival. Zaterdag was de ambassadeur aanwezig bij het Liszt-concert in de Amsterdamse Mozes & Aäronkerk, vergezeld door zijn Hongaarse collega die de voorzitter van de Franz Liszt Kring, Peter Scholcz, de Pro Culture Hongarica-plaquette uitreikte, een prijs voor personen die de Hongaarse cultuur buiten de landsgrenzen uitdragen. Verder overhandigde de voorzitter van het Hongaarse Franz Liszt Verband drie medaillons aan de Nederlandse zusterinstelling die de organisator is van het jubilerende festival.

In het Franz Liszt Festival wordt rijp en groen geprogrammeerd. Bekende toppen uit het oeuvre van ruim 700 composities zijn er te horen, maar ook stukken die nagenoeg nieuw zijn voor het publiek. Zo bracht het koor van het Hongaarse Honvéd Ensemble zaterdag de Nederlandse première van Les quatre éléments. Omdat Liszt het werk na ampele overwegingen heeft verworpen en het nimmer in druk verscheen, is het onbekend gebleven tot 1993, toen Honvéd-dirigent István Párkai een verlate première van Les quatre éléments verzorgde.

Les quatre éléments - vier liederen voor mannenkoor met pianobegeleiding op teksten van Joséph Autran - is vooral interessant omdat het deels een voorstudie is tot het bekende symfonische gedicht Les préludes. Hier en daar voorschaduwt Les quatre éléments letterlijk het thematisch materiaal daarvan. Les quatre éléments is in een traditioneel en veelal homofoon idioom vervat met slechts incidenteel een spannende samenklank. De wisselende stemming van de gedichten wordt weerspiegeld in de muziek. De pianobegeleiding heeft soms een individueel karakter, vaker lanceert zij rap gebroken drieklanken ter begeleiding.

Liszt zou het werk terzijde hebben geschoven vanwege de 'Mattigkeit' van de teksten, opperde een biograaf eens. Van de uitvoering ervan door het Honvéd koor, in 1948 opgericht als onderdeel van de Hongaarse strijdkrachten, kan eveneens worden geconstateerd dat zij 'mattig' was. Ritmische precisie was soms ver te zoeken; met hoge liggingen hadden de heren moeite. Of Les quatre éléments met een beter gezelschap gered kan worden, is echter te betwijfelen.

Ook de muziek straalt veel Mattigkeit uit. Het Requiem, dat eveneens werd uitgevoerd, is een veel boeiender werk. Vooral het Dies irae is in de onvoorspelbare, haast improvisatorische muzikale ontwikkeling en de weliswaar voorspelbare, maar overweldigende accenten door orgel en blazers een exemplarisch voorbeeld van Liszts compositorisch vakmanschap.

Het Franz Liszt Festival wordt vanavond besloten in het Concertgebouw met een pianomarathon in de Kleine Zaal en in de Grote Zaal een concert van het Nederlands Philharmonisch Orkest onder leiding van Hartmut Haenchen. Solist is hier de Hongaarse meesterpianist György Sándor.