Twijfel omringt 'natuurtalent' Borst bij D66

Blijft de nieuwe partijleidster van D66, Els Borst, overeind tussen de 'mastodonten' Kok en Bolkestein? En kan ze een nederlaag voor de Democraten afwenden?

EMMEN, 27 OKT. Els Borst overkwam afgelopen zaterdag iets dat veel andere politici, als het even kan, trachten te vermijden. Tijdens het najaarscongres van D66 in Emmen moest ze direct na de politicus optreden die nog steeds geldt als de meest bedreven redenaar van zijn partij.

Hans van Mierlo mocht zaterdag de eerste grote politieke rede van Borst als kandidaat-lijsttrekker van D66 inleiden. Hij deed dat op een manier die men al dertig jaar van hem gewend is: humorvol, vrij associërend, van de ene op de andere beeldspraak springend, eigenlijk meer een verbale circusartiest dan een spreker. Daarna kwam Borst: serieus van toon, strak van tekst en streng voor coalitiepartners en kardinaal Simonis.

Afgaande op de reacties na afloop slaagde Borst voor de test waarvan anderen bij voorbaat een nachtmerrie krijgen. Wijers, Sorgdrager, partijvoorzitter Tom Kok, ze waren allemaal blij en vol lof over de nieuwe leidster. En Van Mierlo zelf? Die had zijn opvolgster al voor haar redevoering, in een van de wandelgangen van het vergadercomplex de Giraf, met mildheid beschreven, opnieuw in een beeld.

Of hij niet, zo luidde de vraag, met zweet in de handen aan de zijlijn stond na enkele controversiële uitspraken van Borst, bijvoorbeeld dat ze zichzelf eerst niet en toen weer wel als politiek leidster van D66 beschouwde, en de uitspraak dat ze eerst niet en toen weer wel het ministerie van Buitenlandse Zaken in een volgend kabinet claimde?

“Ach, welnee”, antwoordde Van Mierlo. “Els is een natuurtalent. En het duurt altijd even voordat natuurtalenten zich hebben aangepast aan een cultuur.” “Mooi beeld, Hans”, knikte de langslopende Borst. Even later becommentarieerde ze zelf in haar toespraak de incidenten met een eerlijkheid en zelfrelativering die men alleen op D66-congressen tegenkomt. Over haar keuze voor het lijsttrekkerschap zei Borst in haar toespraak: “Natuurlijk was dat even wennen. Je vraagt je af wat voor fouten je zou kunnen maken. Nou, ik heb ze, geloof ik, inmiddels allemaal gemaakt.”

De vraag of Borst erin zou slagen het D66-congres te veroveren, was om diverse redenen van belang. De kiezers, maar ook veel D66-leden hebben twijfels over de vraag of nu eindelijk een probleem wordt opgelost dat de partij deze hele kabinetsperiode al parten speelt. Dat probleem heet zichtbaarheid. Over Van Mierlo luidde de klacht dat hij als minister van Buitenlandse Zaken te veel op reis was om zijn partij overeind te houden tussen de twee 'mastodonten' Kok en Bolkestein. Over Borst wordt getwijfeld of ze al genoeg als leider en lijsttrekker opereert om haar partij, die op ongeveer zes zetels verlies staat in de opiniepeilingen, voor een gevoelige nederlaag te kunnen behoeden.

Onbewust verwoordde partijvoorzitter Kok de sluimerende twijfels nog eens door zaterdag tijdens zijn openingsspeech te beklemtonen: “ Het hoofdbestuur staat voor de volle honderd procent, in alle opzichten, vierkant achter Els Borst”. Anderen waren wat openlijker in hun twijfels. “Els Borst is een typische Democrate in die zin, dat ze zich misschien pas lijsttrekker voelt als ze echt gekozen is”, zei bijvoorbeeld Han Weber, een van de kandidaat-Kamerleden die zich zaterdag aan het congres mochten presenteren. “Maar dat gebeurt pas volgend jaar februari, drie maanden voor de verkiezingen, een beetje laat om dan pas je plaats in het politieke krachtenveld te gaan bevechten.” Een ander kandidaat-Kamerlid, Ron Hendriks, verzuchtte: “D66 heeft veel bereikt, maar niemand weet het.”

De partij wiebelt tussen de hoop op paars II en de vrees dat ze straks te weinig zetels zal halen om daarin een eigen inbreng te hebben. Daar komt nog eens bij dat de partij met een boodschap de verkiezingscampagne in wil die veel meer biedt dan haar klassieke strijdpunten zoals de gekozen burgemeester en gekozen minister-president. Borst legde in haar speech zaterdag veel nadruk op het belang van sterke normen en waarden door het scheppen van een hechte 'maatschappelijke infrastructuur' in de zorg en het onderwijs.

Of dat het zichtbaarheidsprobleem van haar partij oplost, moet blijken. Het CDA, lange tijd de meest uitgesproken ideologische tegenstander van D66, bepleit namelijk precies hetzelfde.