Herkansing voor Heijermans na eeuw

Voorstelling: Dora Kremer van Herman Heijermans door Theater van het Oosten i.s.m. Arnhemse Toneelschool. Regie: Jeroen van den Berg; toneelbeeld: Catharina Scholten; muziek: Jaap van Keulen; spel: Roeland Fernhout, Rian Gerritsen, Rosa Knaup, Ad Knippels, e.a. Gezien: 24/10 Theater a/d Rijn Arnhem. Aldaar: 29 t/m 31/10. Tournee: 1/11 t/m 20/12. Inl (026) 443 76 55

Herman Heijermans' carrière als toneelschrijver begon in 1893 hoogst ongelukkig. Zijn toneeldebuut Dora Kremer dat in dat jaar voor het eerst in première ging, werd door de pers neergesabeld. Een herkansing kreeg het stuk daarna voorlopig niet meer, geen gezelschap waagde zich eraan in de afgelopen 104 jaar. Regisseur Jeroen van den Berg is de eerste regisseur die Dora Kremer nu bij Theater van het Oosten een tweede première gunt.

Om duidelijk te maken dat het stuk nog heel goed speelbaar is heeft Van den Berg de tekst vrijwel onveranderd gelaten. Wel heeft hij de situatie naar het heden getrokken en er bovendien zo'n baldadige eigen invulling aan gegeven dat je aanvankelijk niet begrijpt waar je naar kijkt.

Neem om te beginnen het schreeuwerige decor van Catharina Scholten dat gezien de planten, fel gekleurde vloerkleedjes en de verzameling schemerlampen een burgerlijk huisinterieur lijkt te willen persifleren. Aan de andere kant doet de ruimte denken aan een buurthuis of campingkantine dankzij de flipperkast, het harmonium, de microfoons en geluidsboxen, de opgestapelde stoelen rond een tafel en de tv's aan het plafond.

Die veronderstelling lijkt juist als een lawaaiige groep jongelui opkomt. Het is het type doorgewinterde campinggasten: in trainingspakken en met kratten pils. Ze hebben een bungalowtent bij zich die met veel rumoer wordt opgezet. Nadat iedereen de tent is binnengegaan krijgen we muziek: een smartlap van André Hazes gezongen door een vrouw met gele pruik. Even later zien we haar terug aan de tafel die inmiddels voor de ingang van de tent is gezet en waar zich een heel gezelschap kaartspelers omheen heeft geschaard. Het zijn vreemd uitgedoste figuren in hedendaagse kleren die tegelijk ook iets ouderwets hebben met hun martiale knevels, parmantige sikjes, knijpbrillen en de vrouwen in lange rokken.

In dit tafereel herkennen we dan eindelijk de eerste scène van Dora Kremer: de rijke herenboer Karel Kremer die met de notabelen uit het dorp een spelletje whist speelt terwijl zijn vrouw Dora met de thee rondgaat. Zij is jong en na twee jaar huwelijk uitgekeken op haar saaie bedaagde man en het deprimerende dorpsleven. De tijdelijk bij hen inwonende luitenant Ferdinand Smit heeft haar wakker geschudt en nu zint zij op een mogelijkheid het huis te ontvluchten en een nieuw leven te beginnen.

Regisseur Jeroen van den Berg volgt de vier bedrijven weliswaar tot het eind maar onderbreekt ze regelmatig voor een discodreun en toepasselijke pophits, die de spelers live zingen door de microfoon. Eén maal wordt bovendien 'In Nederland' van Slauerhoff gereciteerd, een gedicht beginnend met de regel In Nederland wil ik niet leven, over de banaliteit van het Hollandse bestaan.

Van den Bergs boodschap is duidelijk: Heijermans' vergeten treurspel dat zich afwikkelt “te midden van de banaliteiten van 't leven” is reuze eigentijds en de link met de banaliteit van de moderne mens die zich tevreden stelt met camping, flipperkast en André Hazes is dan ook gauw gelegd. Het resultaat is als een voorstelling voor hardhorenden, met de regisseur aan de zijlijn die zijn commentaar tettert door een scheepstoeter.

Van den Berg bewijst Heijermans geen dienst met deze olijke en luidruchtige aankleding. De interrupties zijn overbodig, al die opzettelijk platte leukigheid leidt de aandacht onnodig af. Zodra hij zich concentreert op het stuk wint de voorstelling aan kracht. De tekst blijkt nog recht overeind te staan en grote komische kwaliteiten te hebben die regisseur en spelers met succes uitbuiten.

De tien acteurs, deels van Theater van het Oosten en deels afkomstig van de Arnhemse Toneelschool, zetten hun personages enigszins aan en doen dat met een overrompelend spelplezier. Er is een aantal werkelijk hilarische scènes. Rian Gerritsen als de gekwelde Dora heeft het in dit tumult niet makkelijk en helemaal overtuigend vond ik haar ook niet maar misschien dat dat met wat meer speelervaring nog verandert.