Taalpurisme

Op de uitspraak na is het IJslands in duizend jaar nauwelijks veranderd. Volgens de IJslanders is hun taal, die 33 lettertekens kent, de oudste gesproken taal in Europa. Zoals het Duits kent het IJslands vier naamvallen en drie geslachten, maar de grammatica is veel gecompliceerder.

De verbuigingen van bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden en lidwoorden (die zoals in andere Scandinavische talen achter het zelfstandig naamwoord worden geplakt) leiden tot lange rijtjes - een woord als paard (hestur) kan op zestien manieren worden geschreven. Bij hestur is sprake van een regelmatige verbuiging, bij andere zelfstandige naamwoorden zoals koe (kýr) is de verbuiging onregelmatig. Ook namen worden vervoegd: Egill, naam van een held in een beroemde saga, wordt Agli in de derde naamval. Er zijn vier soorten zwakke en zes soorten sterke werkwoorden en op talrijke regels zijn weer uitzonderingen. “Vooral de spelling is moeilijk”, zegt de Nederlandse Gerda Bodegom, als lerares Engels op IJsland werkzaam. IJslandse kinderen moeten al die rijtjes van werkwoordsvormen uit het hoofd leren.”

Sinds het nationalistische ontwaken in de vorige eeuw koesteren de IJslanders hun archaïsche taal als een schat die beschermd moet worden tegen vreemde invloeden. De talrijke Deense leenwoorden werden vervangen door correcte IJslandse woorden. In het begin van deze eeuw richtte de vereniging van ingenieurs een commissie op die technische termen omzette in correct IJslands en dat gebeurt nog steeds. Nieuwe woorden moeten worden bedacht, soms noodzakelijk, omdat veel vreemde - vooral Engelse - woorden niet in het IJslands kunnen worden verbogen. Soms worden woorden uit de saga's gebruikt voor nieuwe begrippen: simi, draad in het oud-IJslands, is het woord voor telefoon. De puristische neiging biedt niet altijd voordelen. Wie een computer gebruikt moet alle nieuwe IJslandse woorden leren, terwijl de rest van de wereld het computer-Engels hanteert.

Het permanente IJslandse debat over het zuiver houden van de taal laait soms hevig op. Een aantal jaren geleden stelde de regering voor de z af te schaffen, zijnde een letter die niet tot het IJslandse idioom behoort. Een parlementariër hield daartegen een filibuster van zes uur. Het voorstel werd aangenomen. De belangrijkste krant, Morgunbladid, die streng in de leer is (voor voetbal schrijft het knnatspýrna in plaats van het meer populaire fotbaltí), deelde de lezers mee zich niet aan het besluit van de Althing (parlement) te zullen houden. De z leeft nog steeds voort.