Requiem voor een verheven boekentempel

De beroemdste leeszaal ter wereld, waar ooit Karl Marx, Friedrich Engels, Virginia Woolf en W.B. Yeats over de boeken gebogen zaten, gaat dicht. De beroemde Round Reading Room in Londen wordt verbouwd tot museumbibliotheek en de leeszaal verhuist naar een nieuw onderkomen. “Haar verhevenheid zorgde als vanzelf voor concentratie”

LONDEN, 25 OKT. De Round Reading Room van het British Museum in Londen, één van de beroemdste leeszalen ter wereld, sluit vandaag na honderdveertig jaar. De boekentempel met zijn imposante blauwe koepel van 32 meter hoogte en een middellijn van 42 meter, gold bijna anderhalve eeuw lang als toevluchtsoord voor politieke bannelingen, bedevaartplaats voor onderzoekers en werkplaats voor schrijvers. Tot de beroemdste gebruikers behoren Karl Marx en Friedrich Engels (onder zijn pseudoniem Jacob Richter), George Bernard Shaw en Rudyard Kipling, Virgina Woolf en W.B. Yeats.

Geen leeszaal is in de literatuur zo vaak beschreven als de Round Reading Room. Auteurs als Max Beerbohm, Edith Nesbit en Margaret Drabble gebruikten de basiliek als decor voor korte verhalen en romans. In fictie werd de koepel beurtelings vergeleken met een baarmoeder (David Lodge), een schedel (Virginia Woolf), een bijenkorf (Louis MacNeice) en Dante's hel (George Gissing).

Voor sommige gebruikers was de leeszaal een tweede huis. Andere lezers beschouwden de ruimte als het enige ware thuis dat ze hadden. Zoals de biograaf Vincent Brome die al meer dan een halve eeuw dagelijks in de Reading Room te vinden is.

De leeszaal heeft altijd een grote aantrekkingskracht uitgeoefend op excentriekelingen en exoten. Medewerkers van de bibliotheek kunnen met smaak vertellen over hun meest zonderlinge klanten. Over de dame die sinaasappels uitperste op de kaft van haar boeken. Over de argeloze buitenlander die informeerde of er boeken over Shakespeare waren. Over de erudiete onderzoeker die verzocht moest worden zijn onwelriekend ondergoed eens te verwisselen.

Toegang tot de leeszaal was uitsluitend aan pashouders voorbehouden. Formeel moesten geïnteresseerden kunnen aantonen dat ze bezig waren met een onderzoek en dat een bepaald boek uitsluitend bij de British Library was te verkrijgen. Maar in de praktijk was het volgens een voorlichter van de bibliotheek al voldoende als een aanvrager “twee coherente zinnen op papier kon krijgen“. Gratis werden jaarlijks ruim honderdduizend passen uitgereikt voor een zaal die maar 375 leesplaatsen telt.

De nakende sluiting van de Round Reading Room heeft de afgelopen weken in de Britse pers tot een requiem van melancholieke in memoriams geleid. Wetenschappers en dichters roemden sfeer en schoonheid van de leeszaal. “Een heerlijke plaats om te werken. Warm en licht. Haar verhevenheid zorgde als vanzelf voor concentratie“, prees de biograaf Ben Rogers in The Independent. “Een ruimte vol betekenis, met herinneringen, met haar eigen hemelse symboliek“, noteerde schrijfster Margaret Drabble in The Guardian. Auteur David Lodge noemde de sluiting in The Daily Telegraph “een plechtstatig moment in de Britse culturele geschiedenis“.

Maar niet alle necrologieën zijn doordrenkt van nostalgie. De grandeur van de leeszaal werd nog overtroffen door ondoelmatigheid. Gebruikers grossieren in gruwelverhalen over het bestellen van boeken. Soms duurde het dagen voordat een bundel eindelijk opdook. Soms bleek een titel 'tijdelijk' spoorloos te zijn.

Dat is ook de reden dat de British Library het British Museum verlaat en een eigen onderkomen krijgt. Architect Sydney Smirke had de Round Reading Room anderhalve eeuw geleden voor 1,3 miljoen boeken ontworpen. Inmiddels beslaat de collectie het tienvoudige en is meer dan 400 kilometer boekenplank nodig om alle titels te herbergen.

Lezers kunnen vanaf volgende maand terecht in een nieuw bibliotheekgebouw bij het treinstation St Pancras. De Round Reading Room blijft behouden maar maakt deel uit van een ingrijpende verbouwing die pas na de eeuwwisseling wordt voltooid. De binnenplaats van het museum waar in 1857 de leeszaal verrees, krijgt een glazen overkapping, en de opslag van boeken in de hoeken van de koer verdwijnt. De Reading Room zal na de heropening als museumbibliotheek fungeren en niet meer uitsluitend voor pashouders maar voor alle bezoekers toegankelijk zijn.