Overal feest

Het is vandaag feest in Amsterdam. De schaakvereniging VAS/ASC viert het 175-jarig bestaan. Opgericht in 1822 en daardoor de oudste nog bestaande schaakclub van Nederland.

Het is al het hele jaar feest in Gouda. Daar viert de vereniging Messemaker 1847 met een reeks activiteiten het 150-jarig bestaan. Ook Messemaker noemt zich de oudste schaakclub in Nederland en heeft dat zelfs op zijn briefpapier laten zetten.

In november zal het feest zijn in Leeuwarden, waar de vereniging Philidor zijn 150-jarig bestaan zal vieren. Ook Philidor zal er dan prat op gaan de oudste club van Nederland te zijn.

Als de internationale schaakwereld drie wereldkampioenen kent hebben wij toch zeker recht op drie oudste clubs van Nederland. Het is waarlijk een feestelijk jaar voor de Nederlandse schaakclubs.

Wie van de drie is echt de oudste? De vereniging Messemaker is opgericht op 24 mei 1847. Zo althans is dat door de leden vastgesteld in 1976, niet omdat het waar zou zijn, maar omdat 24 mei de verjaardag was van de negentiende-eeuwse schaker Christiaan Messemaker. De echte oprichtingsdatum in 1847 is onbekend.

“In ieder geval 87% kans dat het eerder was dan 12 november, de oprichtingsdatum van Philidor“, zeggen ze in Gouda. Niet iedereen accepteert een claim die steunt op de kansberekening. Bovendien wordt er buiten Gouda op gewezen dat in 1847 niet een vereniging Messemaker werd opgericht, maar de vereniging Vriendentrouw. Vriendentrouw, Oefening en Beleid, Palamedes, Messemaker, het is steeds dezelfde vereniging geweest onder verschillende namen, zeggen ze in Gouda. In Leeuwarden wordt daar heel anders over gedacht.

Aan Amsterdam gaat deze discussie voorbij, want als de eigen claim zuiver is en het Verenigd Amsterdams Schaakgenootschap met recht 1822 als oprichtingsjaar kan beschouwen, doet het er verder niet toe wie er in 1847 eerder was, Gouda of Leeuwarden.

Helaas, in 1994 schreef de schaakonderzoeker Ton Sibbing in het boek Amsterdam Schaakstad een artikel over het Amsterdamse schaakleven in de negentiende eeuw, waarin hij de Amsterdamse claim een 'kras staaltje van geschiedvervalsing' noemde. Pas in 1878 was het VAS opgericht en het Amsterdamsch Schaakgenootschap, dat inderdaad in 1822 was opgericht, was een heel andere club die daar niets mee te maken had, aldus Sibbing.

Het duurde wat lang, maar uiteraard sloeg VAS/ASC terug. Het was en bleef 1822. Sibbing reageerde in juli van dit jaar met een artikel waarin hij '1822' een uit de hand gelopen grap noemde. Voor hem was en bleef het 1878. Uiteraard gingen bij VAS/ASC de voorbereidingen voor de viering van het 175-jarig bestaan gewoon door.

De leider van de feestcommissie, Henk Leeners, is niet alleen een trouw lid van VAS/ASC, maar ook medewerker van het Max Euwe Centrum, een instituut dat de studie van het schaken in vele vormen stimuleert. Ook Ton Sibbing is medewerker van dat Max Euwe Centrum.

Ongelukkige samenloop van omstandigheden. Ze hadden het altijd goed kunnen vinden met elkaar. Het Centrum heeft niets met de kwestie te maken. Toch werd de samenwerking op het Centrum moeilijk. De een bereidde een feest voor, de ander had het over geschiedvervalsing en een uit de hand gelopen grap. In het begin lachten ze nog met elkaar, maar dat bleef niet zo. Naarmate de fatale datum van het jubileum dichterbij kwam, raakten de gemoederen meer verhit.

Kort geleden zag ik een andere medewerker van het Centrum in een café op het nabijgelegen Leidseplein somber achter een glas bier zitten. “Moet je niet naar het Centrum?“ vroeg ik. “Ik ben er tussenuit geknepen“, zei hij.

“Het is daar niet meer te harden met die ruzie tussen die twee. Alles door dat verdomde jubileum.“

Ik bemoei me er niet mee. In het begin van dit jaar feliciteerde ik Messemaker met zijn jubileum als oudste club van Nederland. In November zal ik meedoen aan het feesttoernooi dat Philidor als oudste club van Nederland organiseert. En vandaag zal ik op de receptie in Amsterdam graag het glas heffen op het eerbiedwaardige VAS/ASC, de oudste club van Nederland.

De volgende partijen nam ik over uit het laatste nummer van het VAS-Blad. De eerste partij werd al gespeeld in 1971, door twee leden van de club. Niet in het clublokaal maar als correspondentiepartij.

Wit Van den Bosch-zwart Leeners

1. e2-e4 Pb8-c6 2. d2-d4 e7-e5 De zwartspeler houdt van ongebruikelijke openingen. 3. d4-d5 Pc6-e7 4. Lf1-d3 Pe7-g6 5. Lc1-e3 Lf8-b4+ 6. c2-c3 Lb4-a5 7. Pg1-f3 La5-b6 8. Le3xb6 a7xb6 9. d5-d6 c7xd6 10. c3-c4 d6-d5 11. c4xd5 d7-d6 12. Pb1-c3 Pg8-e7 13. h2-h4 0-0 14. Dd1-b3 Pg6-f4 15. Ld3-f1 f7-f5 16. g2-g3 f5xe4 Begin van grote verwikkelingen. 17. g3xf4 e4xf3 18. f4xe5 Tf8-f5 19. e5-e6 Tf5-e5+ 20. Ke1-d2 Pe7xd5

Dat ziet er riskant uit, maar hij moet wel. 21. e6-e7 Na 21. Pxd5 Le6 22. Lc4 heeft zwart 22...b5 23. Dxb5 Ta5 en na 21. Lc4 volgt simpel 21...Pe7. 21...Dd8xe7 22. Pc3xd5 De7-f7 23. Pd5xb6 Df7xb3 24. a2xb3 Ta8xa1 25. Lf1-c4+ d6-d5 26. Th1xa1 d5xc4 27. Pb6xc8 c4xb3 28. Kd2-d3 Te5-e2 29. Pc8-d6 g7-g6 30. Pd6-c4 Te2xf2 31. Ta1-a8+ Kg8-g7 32. Ta8-a7 Tf2-h2 33. Ta7xb7+ Kg7-f6 34. Tb7-b6+ Kf6-e7 35. Tb6xb3 Th2xh4 36. Pc4-d2 g6-g5 37. Pd2xf3 Th4-h3 38. Kd3-e4 g5-g4 39. Tb3-b7+ Ke7-d6 40. Pf3-g5 Th3-h2 Remise.

Het langst meelopende lid van VAS/ASC is Harry Herkner, vroeger hoedenverkoper te Amsterdam, nu verhuisd naar Apeldoorn en daardoor minder op de club dan vroeger. Ook hij kan ons niet vertellen wat er in 1878 precies gebeurde, hij is lid sinds 1936. Herkner is de uitvinder van de term 'de VAS-stijl' en laat in de volgende partij zien wat hij daaronder verstaat.

Wit Herkner-zwart Loep

1. e2-e4 Pg8-f6 2. Pb1-c3 d7-d5 3. e4-e5 Pf6-e4 4. d2-d4 Pe4xc3 5. b2xc3 e7-e6 6. Pg1-f3 c7-c5 7. Lf1-e2 Pb8-c6 8. 0-0 Lf8-e7 9. Lc1-e3 0-0 10. Dd1-d2 Dd8-a5 11. d4xc5 Le7xc5 12. Le3-g5 d5-d4 13. Lg5-f6 h7-h6 14. Dd2-f4 Tf8-e8 15. Df4-g3 Lc5-f8 16. c3xd4 Kg8-h8 17. Pf3-g5

17...Da5-c7 18. Dg3-d3 Zwart gaf op wegens 18...hxg5 19. Dh3+ Kg8 20. Ld3 met ondekbaar mat.