Italië wil imago 'zachte onderbuik van Europa' kwijt

Italië behoort vanaf morgen tot de Schengen-landen, waarbinnen zonder paspoort gereisd kan worden. Italië is tevreden, maar andere landen vrezen een sterke stijging van de illegale immigratie.

FIUMICINO, 25 OKT. Nog één dag en dan vallen op het Romeinse vliegveld Fiumicino de muren tussen Italië en Europa weg. In de internationale vertrekhal gaat de toegang tot uitgangen B1 t/m B16 nu nog schuil achter witte verplaatsbare wanden. Morgen wordt dit de poort naar Europa.

De feestfoldertjes liggen al klaar. Een soort verbodsbord voor paspoorten in een krans van de vijftien Europese sterren, met daarnaast een kwiek stappende man en vrouw. De tekst: “Ik ben een Europese vlieger zonder grenzen.”

Het staat er in vijf talen, niet in het Nederlands. De reiziger naar Schiphol moet nog een paar maanden geduld hebben. Wegens technische problemen op de Amsterdamse luchthaven, zo luidt het van Italiaanse zijde, zal het pas in maart mogelijk zijn zonder paspoort tussen Nederland en Italië te vliegen.

Voor Italië wordt het een feestelijke dag. Toetreding tot de Schengen-groep verankert het land vaster in Europa. Het schrikbeeld van veel Italianen, een afglijden naar Afrika, vervaagt verder. Dit “versterkt en verbreedt de strategie van de regering naar een volledige deelname van Italië aan alle monetaire, sociale en politieke dimensies van de Europese integratie”, zei staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Piero Fassino vorige maand, toen Rome definitief het groene licht kreeg.

Sommige van zijn buitenlandse collega's zijn minder uitgelaten. Italië is zijn bijnaam 'de zachte onderbuik van Europa' nog niet kwijt. Bijna dagelijks laat de komst van nieuwe groepjes immigranten zien dat de meer dan vijfduizend kilometer lange kustlijn nauwelijks is af te dichten.

Hoewel er sinds een paar maanden intensiever wordt gepatrouilleerd op zee, blijft het gevaar bestaan dat Italië als draaideur naar de Europese Unie fungeert. De illegalen die met behulp van goed-georganiseerde mafiabendes aan land komen in het zuiden van Italië, hebben meestal niet de bedoeling om te blijven. Zij willen verder naar het noorden. In Duitsland en Nederland is het weer minder goed, maar de mogelijkheden om te werken en de sociale voorzieningen zijn er beter. Italië dreigt daarom een zwakke plek te worden in de Europese verdedigingsgordel tegen illegale immigratie.

Pagina 4: Italianen beleven hun Europese burgerschap

In Italië zijn de afgelopen jaren tienduizenden, mogelijk honderdduizenden illegale immigranten aangekomen - de cijfers blijven een slag in de lucht. Sommige diplomaten hebben voorspeld dat Italië door de toetreding tot de Schengen-groep van zijn buitenlanderprobleem afkomt, via een natuurlijke export naar andere landen.

Van Italiaanse zijde wordt dit sombere perspectief met kracht bestreden. Fassino heeft onderstreept dat technisch gezien alles in orde is. De computers van de Italiaanse politie zijn nu gekoppeld aan de centrale computer in Straatsburg, waar de Schengen-landen persoonsgegevens van misdadigers en illegalen verzamelen. De wet op de bescherming van persoonsgegevens is eindelijk, na jaren vertraging, door het parlement. De patrouilles op zee zijn geïntensiveerd en het aantal agenten op de vliegvelden is verhoogd.

Een nieuwe vreemdelingenwet moet helpen het aantal buitenlanders zonder verblijfsvergunning sterk terug te dringen, al zit het wetsvoorstel hierover al een paar maanden vast in het parlement. Bovendien is Italië aan het onderhandelen met Noord-Afrikaanse en Oost-Europese landen over manieren om de stroom immigranten uit die landen terug te dringen.

Daar zitten de grootste problemen. De rotsachtige kust van Apulië, in de hak van de Italiaanse laars, is een belangrijke springplank naar Europa. Misdaadbendes aan beide kanten van het kanaal van Otranto werken samen om immigranten, wapens en sigaretten over te zetten van Albanië en Montenegro naar Apulië - in de praktijk wordt er geen onderscheid gemaakt tussen de drie categorieën, want ze zijn alle drie zeer winstgevend.

Op de route vanuit Noord-Afrika naar het eilandje Lampedusa en naar Sicilië, is volgens de Italiaanse justitie minder een organiserende hand van mafiabendes te herkennen. De intensievere patrouilles lijken hier ook meer effect te hebben dan in Apulië.

Terwijl Italië op deze manier probeert de vrees te ontzenuwen dat het een gevaar vormt voor de Schengen-gedachte, bereidt het zich in praktische zin voor op volledige integratie. Want zover is het morgen nog niet. Wie met de auto of de trein tussen Italië en Frankrijk rijdt, moet nog een paar maanden rekenen op grenscontroles. Oostenrijk komt op 1 december bij de Schengen-groep, waardoor ook op de Brennerpas nog grenscontrole zal blijven bestaan.

Het zonder paspoort vliegen vanuit Italië geldt vanaf morgen voor reizen naar Duitsland, Frankrijk, België, Luxemburg, Spanje en Portugal. De directie van het vliegveld Fiumicino in Rome heeft verzekerd dat dit geen problemen zal geven, al is van de aparte Schengen-hal die tussen de nationale en de internationale vertrekhal moet komen te liggen, alleen het dak nog maar af.

In Milaan worden de komende maanden meer problemen verwacht. Het vliegveld Linate is eigenlijk al overbelast. Nu er een aantal uitgangen gereserveerd wordt voor Schengen-vluchten, vermindert dat de flexibiliteit. Zeker tot midden volgend jaar, als het andere Milanese vliegveld, Malpensa, alle vluchten naar het buitenland moet overnemen, kan de opdeling van de uitgangen op Linate voor problemen zorgen.

Al deze problemen wegen voor de Italianen niet op tegen het prestige dat zij ontlenen aan deelneming in de Schengengroep. Italië hoorde bij de landen die de afspraken over vrij personenverkeer in 1985 hebben ondertekend in het Luxemburgse plaatsje Schengen. Door een reeks praktische problemen en politieke onwil in Rome kon het land niet van begin af aan meedoen. “Italië heeft de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid heroverd die de vertragingen van het verleden hadden aangetast, zei staatssecretaris Fassino eerder deze week. En daarvóór: “De Italianen kunnen nu concreter hun Europese burgerschap beleven”. Het Schengen-feest is begonnen voor Italië, maar vooralsnog kijkt een aantal partners met enige scepsis toe.