Italië: werkgevers woedend, ook vrees bij vakbonden

Het Italiaanse kabinet heeft beloofd dat per 2001 de 35-urige werkweek wordt ingevoerd. Maar zowel werkgevers als werknemers zijn er niet blij mee. Daarom hebben ze een verbond gesloten in hun strijd tegen de regering.

ROME, 25 OKT. Verkorting van de werkweek is al twee decennia lang een hoofddoel van de Italiaanse vakbonden. Toch staan zij niet te juichen over de belofte van het kabinet dat in het jaar 2001 bij wet een 35-urige werkweek zal worden ingevoerd. Integendeel. De grote drie vakfederaties vrezen dat zij daarvoor teveel moeten opgeven.

De aankondiging van een wettelijk maximum van 35 uur is de prijs die premier Romano Prodi heeft moeten betalen om zijn kabinet te redden. In ruil voor deze concessie heeft de kleine communistische partij hem vorige week beloofd vóór de begroting te stemmen en Prodi een wapenstilstand van een jaar in het vooruitzicht gesteld. De werkgevers zijn woedend. Het regent boze commentaren. “Dit leidt alleen maar tot meer starheid, juist nu we flexibeler zouden moeten worden, zei Giorgio Fossa, president van de werkgeversorganisatie Confindustria.

Een wettelijk opgelegde werkweek van 35 uur is voor de Italiaanse economie onverteerbaar, zei Sergio Billé, president van de middenstandsorganisatie Confcommercio. “Dat zou de bedrijfskosten omhoog jagen en daardoor leiden tot een achteruitgang in de concurrentiepositie van het Italiaanse bedrijfsleven.

Fossa heeft gedreigd met een frontale oorlog tegen het kabinet. Hij roept dat de arbeidskosten met tien tot twaalf procent zouden stijgen. De werkgevers hebben zich dinsdag teruggetrokken uit het overleg over herziening van het sociale stelsel. Zij dreigen ook alle lopende cao-onderhandelingen te blokkeren.

De coalitiepartijen proberen de zaak te sussen. In het akkoord tussen Prodi en Bertinotti staat niet dat het salaris gelijk moet blijven bij een kortere werkweek. De maatregel zal niet gelden voor bedrijven met minder dan vijftien werknemers. Bovendien moet het wetsvoorstel, dat voor januari is aangekondigd, worden uitgewerkt in overleg tussen werkgevers, werknemers en regering.

De werkgevers die protesteren dat het kabinet van Prodi een flink stuk naar links is opgeschoven, krijgen te horen dat de soep niet zo heet wordt gegeten. Massimo Dalema, de leider van de grootste partij achter de coalitie, de Democratische Partij van Links, suggereert hardop dat die 35 uur en het jaar 2001 veel minder stellig zijn dan op basis van het akkoord tussen Prodi en de communisten lijkt. De werkgevers vertrouwen het niet. Het enige wat hen ervan weerhoudt daadwerkelijk oorlog te voeren tegen het kabinet is de zwakte van de rechtse oppositie. Binnen Confindustria bestaat veel wrevel over Prodi, maar een direct alternatief voor het huidige kabinet zien ook de werkgevers niet.

Daarom hebben de werkgevers de vakbonden als bondgenoot gezocht. Die zeiden meteen ja. Hun belangrijkste bezwaar is dat het kabinet deze zaak per wet wil regelen. Daarmee komt het overlegmodel in gevaar, juist nu daarmee de afgelopen jaren een aantal belangrijke successen zijn geboekt. In Frankrijk is dat overlegmodel minder belangrijk, hebben vakbondsleiders gezegd. Maar in Italië vormt het de basis onder de kracht van de bonden. Als de 35 uur vaststaat, hebben zij geen ruimte meer om over andere zaken te onderhandelen en daarmee hun bestaansrecht voor hun leden te bewijzen.

“We zullen het trilaterale overlegmodel dat we hebben opgebouwd verdedigen”, zei Sergio DAntoni, leider van de vakbond Cisl. De bonden vrezen dat hun positie wordt uitgehold. De communistische leider Fausto Bertinotti is duidelijk bezig met een poging om de rol van de bonden als belangenbehartiger voor de sociaal zwakkeren, over te nemen.

Naast dit politiek-strategische bezwaar hebben de bonden inhoudelijke kritiek. De werkweek is dit jaar teruggebracht van 45 naar 40 uur. In de praktijk wordt in veel sectoren al korter gewerkt. Sommige berekeningen komen uit op gemiddeld 39 uur, andere op 37 uur. Maar de bonden delen het bezwaar van de werkgevers dat een uniforme 35 uur veel te star is. Dat houdt geen rekening met de verschillende situatie per bedrijf en met de enorme verschillen tussen noord en zuid.

Volgens Natale Forlani, een leider van de vakbond Cisl, zou een verplichte 35-urige werkweek alleen maar nadelige effecten hebben. In het welvarende noorden is de werkloosheid relatief laag. Bedrijven daar zouden hun toevlucht moeten nemen tot kostbaar overwerk om hun produktie om peil te houden, omdat in het noorden moeilijk personeel te vinden is.

In het achtergebleven zuiden zou de maatregel volgens Forlani leiden tot een stijging van de arbeidskosten die de meeste bedrijven daar niet aan kunnen. Hij voorspelde dat de investeringen in de regio nog verder zouden dalen en dat het nog moeilijker zou worden nieuwe banen te scheppen voor het grote aantal werklozen. In het zuiden ligt de werkloosheid rond de twintig procent, met uitschieters naar veertig, vijftig procent in sommige dorpen. “Er is geen sprake van dat Italië dit systeem in praktijk kan brengen”, was Forlanis conclusie. “Het akkoord (met de communisten) is belangrijk omdat het ons van een crisis heeft gered, maar vanuit technisch oogpunt is het pure retoriek.”