Europarlementariër Jan Kees Wiebenga (VVD) bepleit een gezamenlijke Europese aanpak van asielzoekers; 'Verschillen dwingen tot aanpassing aan strengste beleid'

Nederland stuurt Bosniërs niet terug, Duitsland wel. Frankrijk stuurt Irakezen terug naar Italië, Nederland geeft hun een tijdelijke verblijfsvergunning. Over de situatie in Iran verschilt Europa van mening. Tijd voor een Europees asielbeleid, meent Europarlementariër Jan Kees Wiebenga (VVD).

SCHIPHOL, 25 OKT. Jan Kees Wiebenga zit op Schiphol. Hij is net teruggekeerd uit Straatsburg, waar het Europees Parlement eergisteren over het wetsvoorstel 'tijdelijke bescherming van ontheemden' van zijn hand besliste. Nationale regeringen moeten niet langer een eigen asielbeleid voeren, ze moeten samenwerken. Brengt een burgeroorlog plots duizenden vluchtelingen op de been, dan moet Europa hen opvangen. Onder gelijke voorwaarden en omstandigheden, meent Wiebenga. Zo moet Europa voorkomen dat asielzoekers naar het land trekken waar het beleid het gunstigst voor hen uitpakt.

“Het ene land stuurt wel asielzoekers terug, het andere land doet dat niet. Dat kan niet. In Europa lijken velen daarvan doordrongen, behalve de ministers van Justitie”, aldus Wiebenga. Aan de Duits-Nederlandse grens melden zich inmiddels Bosniërs. Ze willen naar Nederland, sinds Duitsland besloot hen terug te sturen naar voormalig Joegoslavië. Nederland doet dat niet.

Het voorstel 'tijdelijke bescherming van ontheemden' ligt bij de Raad van Ministers, maar de kans is klein dat het wordt aangenomen. Toch moet Europa uit de huidige verlammende situatie komen, meent Wiebenga. Het voorstel is gisteren met een ruime meerderheid aangenomen in het Europees Parlement, al boden de Spaanse afgevaardigden tegenstand.

Spanje verzet zich namelijk, samen met Frankrijk, voortdurend tegen een evenredige verdeling van asielzoekers over Europa. Frankrijk stond de afgelopen week aan Nederlandse kritiek bloot: 11.000 Iraakse asielzoekers naar Duitsland, 5.000 Irakezen naar Nederland, bitter weinig naar Frankrijk. “De kwestie-Irak geeft aan dat we moeten samenwerken”, zegt Wiebenga. Al vallen de Irakezen niet in zijn categorie 'ontheemden'. Daarvoor moet sprake zijn van een acute noodsituatie als een burgeroorlog en een plotselinge massale vlucht. “Zo'n honderdduizend mensen die naar Europa komen.” De oorlog in voormalig Joegoslavië is hét voorbeeld.

Wiebenga erkent dat Frankrijk en Spanje nauwelijks Iraakse asielzoekers opvangen. “Maar de situatie kan elk ogenblik veranderen. De volgende groep echte ontheemden zijn waarschijnlijk de Algerijnen. Zij zullen juist naar Frankrijk en Spanje vertrekken. Iedere Europese lidstaat kan met een grote groep ontheemden worden geconfronteerd.”

Daarom moeten toelating en opvang van ontheemden in ieder Europese lidstaat gelijk zijn, aldus Wiebenga. Ook VVD-leider Bolkestein vond vorige week “een Europese aanpak vereist”. Maar Wiebenga denkt onder meer aan een tijdelijke verblijfsvergunning, recht op gezinshereniging, op onderwijs en op arbeid, en gaat daarmee verder dan de VVD-fractie in het Nederlandse parlement.

De Europese Unie moet niet alleen een gezamenlijk toelatingsbeleid voeren, ze moet ook beslissen naar welke landen afgewezen asielzoekers kunnen worden uitgezet, stelt Wiebenga.

Anderhalf jaar geleden al pleitte hij voor een Europees migratie-observatorium. Dat moet, met hulp van organisaties als Amnesty International, adviseren of een land veilig genoeg is om afgewezen asielzoekers naar toe terug te sturen.

De rapportage over de mensenrechtensituatie is echter een heikel punt. Het ambtsbericht van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken over Iran heeft dat aangetoond. Honderden Iraniërs en sympathisanten keerden zich tegen de conclusie dat Iran niet langer onveilig is. Wiebenga: “Ambtsbericht is een ongelukkig woord. Het suggereert dat er een objectieve, ambtelijke waarheid bestaat over een land. Terwijl het een politieke beslissing is om iemand terug te sturen.”

Onlangs stelde VVD-leider Bolkestein voor om, in navolging van Frankrijk, de Nederlandse grenzen te sluiten voor Iraakse asielzoekers. Deze uitspraak bevestigt Wiebenga's donkere gedachten. “Nationale verschillen leiden tot een neerwaartse spiraal. Het noopt Europese landen zich aan te passen aan het land met het strengste asielbeleid.”