Argentinië kiest tussen verleden en duisternis

Dit weekend wordt in Argentinië een deel van het parlement herkozen. Voor het eerst sinds 1989 is de peronistische president Carlos Menem in de problemen. De corruptie lijkt met succes aan de kaak te worden gesteld.

MEXICO-STAD, 25 OKT. “Opnieuw moeten we kiezen: het Argentinië van Peron, of de duisternis”, sprak president Carlos Menem toen op 3 augustus de twee belangrijkste Argentijnse oppositiepartijen zich verenigden in een alliantie. De nieuwe Alliantie bezorgt de peronistische president de kriebels. Zodanig dat hij niet schuwt de democratische oppositie te vergelijken met de coupplegende generaals die in de jaren vijftig de mythische president Juan Peron afzetten. “Het is óf het Argentinië van het verleden, óf een permanente crisis”, dreigt Menem de kiezers.

De campagne gaat echter niet alleen met verbale krachtpatserij gepaard. Tientallen oppositiekandidaten zijn de laatste tijd bedreigd en ontvoerd. Begin deze maand werd de groene oppositiekandidaat Juan Schroeder in de provincie Buenos Aires ontvoerd. Hij werd aan verschillende schijnexecuties onderworpen. Zijn gezicht werd met een mes opengesneden. “De standaardmethode van de laatste maanden”, zeggen Argentijnse mensenrechtenorganisatie. “De situatie gaat hard achteruit”, stellen de organisaties in een gezamenlijk document over het toenemende politieke geweld tegen leden van de oppositie. “En het meest onrustbarende is dat elke aanklacht in de doofpot verdwijnt.”

Voor de Argentijnse playboy-president staat er bij de verkiezingen van aanstaande zondag veel op het spel. Om te beginnen dreigt zijn peronistische Partido Justicialista (PJ) de absolute meerderheid in het parlement te verliezen. Dat betekent lastig geschipper om de wetten erdoor te krijgen die zijn harde neo-liberale hervormingsprogram moeten vervolmaken. Belangrijker is echter dat voor het eerst de corrupte kliek rond de president geraakt dreigt te worden.

De eerste problemen begonnen al in 1991, anderhalf jaar na het aantreden van Menem als president. In een brief aan de regering beklaagde de Amerikaanse ambassadeur in Buenos Aires zich over de “druk die overheidsfunctionarissen op de Amerikaanse bedrijven uitoefenen” om steekpenningen te betalen. De brief lekte uit naar de pers. Er werd een serie omkoopschandalen onthuld waarbij onder andere de zwager, de schoonzus en de persoonlijk sectretaris van Menem betrokken waren.

Nu, vijf jaar later is de situatie niet veel beter. Met zijn radicale economische maatregelen heeft Menem de inflatie bedwongen. De economie groeit acht procent per jaar, en buitenlandse investeringen stromen binnen. Het is Argentinië nog nooit zo voor de wind gegaan. Toch is er maar een heel kleine groep die van het economische wonder profiteert. Belastinghervormingen raken vooral de lagere en midden-klasse, terwijl de rijken de belasting blijven ontduiken op een schaal die het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een paar maanden geleden bij Menem aan de alarmbel deed trekken.

Dan zijn er de privatiseringen. Deze blijken vooral ten goede te zijn gekomen aan een beperkte groep zakenlieden, vriendjes van de president. Zo is er de telefoongigant Alfredo Yabrán. Hij wordt ervan verdacht de opdracht te hebben gegeven tot de moord op de Argentijnse fotojournalist José Luis Cabezas in januari dit jaar. De journalist had de 'misdaad' begaan als eerste een foto van de schimmige multimiljonair te maken. Het onderzoek naar de moord wordt door Menem op al maanden getraineerd.

Het belangrijkste probleem voor Menem is echter de gigantische werkloosheid, en de ontmanteling van het onderwijs en de gezondheidszorg als gevolg van zijn economisch program. Al maanden wordt er in het hele land gedemonstreerd door ontevreden leraren en werknemers. De vakbonden eisen loonsverhogingen en investeringen in de sociale sector. “Ze kunnen duizend marsen en duizend stakingen organiseren”, luidde het antwoord van Menem. “maar dat zal niets veranderen.” Nu de versplinterde oppositie één front heeft gevormd, is het echter niet uitgesloten dat het protest vanaf zondag een politieke vertaling krijgt.

Volgens ingewijden is Menem doodsbenauwd dat de oppositie wint. Zo onthulde de directeur van het Argentijnse Bureau voor statistiek vorige maand dat de werkloosheid meer dan 16 procent bedraagt. “Ik onsla je”, was de reactie van Menem. Maar ook als het gaat om beschuldigingen van corruptie verliest Menem zijn gevoel voor maat. Vorige maand vergeleek hij nieuwe beschuldigingen van de oppositie over de corruptie binnen zijn regering met de methoden van Goebbels. “Aanslagen op de goede naam en eer behoren tot de manier waarop individuen als Joseph Goebbels, de minister van propaganda van Hitler, zijn tegenstanders gewelddadig placht aan te vallen”, schreef Menem in het financiële dagblad Ambito Financiero.

De verkiezingen van zondag zijn dan ook een lakmoesproef voor de presidentsverkiezingen van 1999. Hoewel Menem zich volgens de grondwet niet voor een derde keer kandidaat mag stellen, schijnt hij wel degelijk op een derde termijn te azen. Maar als de peronisten zondag verliezen, kan Menem dat plan definitief vergeten. Dan heeft zijn tegenstander binnen de peronistische partij, de gouverneur van de provoncie Buenos Aires, zijn kandidatuur op zak.