Angst, machtsvertoon en ongeloof om beursfraude

AMSTERDAM, 25 OKT. “Hoezo, ik ben thuis?”, vraagt een wat geagiteerde directeur van een groot Amsterdams effectenkantoor. Hij heeft het nieuws van drie arrestaties, waaronder een commissionair in effecten, wegens beurs- en belastingfraude, en van de huiszoekingen op onder meer de effectenbeurs net op teletext gezien. Nee, hij is niet gearresteerd. “Ik weet niet wat ik lees”, zucht hij.

Wat inmiddels de grootste beursfraude zaak in financieel Amsterdam lijkt, moet zich gistermiddag in betrekkelijke onzichtbaarheid hebben voltrokken, als je beurshandelaren moet geloven. Conform de nieuwe beleidslijn om bij de verdenking van financiële criminaliteit hetzelfde machtsvertoon (zo'n 200 opsporingsambtenaren) te gebruiken als bij 'gewone' georganiseerde misdaad, deden FIOD en justitie gistermiddag huiszoeking in vier landen en bij vier commissionairs in effecten in Nederland.

Maar bij wie? Van een politionele actie aan het Damrak waren gisteravond geen ooggetuigen te vinden. “Ik ben om zes uur van kantoor gegaan”, zegt een directeur van een groot beursbedrijf. “Daarvoor heb ik nog vijf à zes jongens gesproken die van de beurs kwamen, maar niemand heeft mij iets verteld. En dat zijn toch niet het soort mensen dat zoiets ongemerkt voorbij laat gaan.”

De verdenking dat de beursfraude sinds 1985 heeft plaatsgevonden verbaast handelaren nog wel het meest. “Ik dacht dat er met de ondergang van Nusse Brink een eind gekomen was aan dat gerotzooi”, zegt een handelaar. Nusse Brink was een klein effectenhuis dat in 1993 op de fles ging na uit de hand gelopen speculaties, terwijl de verdenking van witwassen van crimineel geld nooit voor de rechter is gekomen. Het interne beurstoezicht op Nusse Brink had, zo bleek later uit onderzoek, gefaald. In dezelfde periode ging ook nog een ander klein effectenkantoor, Regio Effekt, bankroet als gevolg van wanbeleid.

De fouten en verkeerde taxaties in de beurscontrole van Nusse Brink en Regio Effekt zorgden vorig jaar voor een reorganisatie van het toezicht op beursbedrijven, onder de hoede van de 'beurswaakhond' Stichting Toezicht Effectenverkeer, de STE. De controle op de beurspartijen door de beursorganisatie zelf, maakte plaats voor onafhankelijke controle van de STE. Het aantal medewerkers van de STE moet dit jaar verdubbeld zijn tot ruim vijftig.

De STE is tevens de spil bij onderzoeken naar effectenhandel met misbruik van voorwetenschap. Bij de vervolging van deze insider trading heeft justitie hoofdzakelijk mislukkingen gebaard: eén veroordeling, maar vrijspraak (in 1995) in de geruchtmakende HCS-voorkenniszaak tegen topmanager J. van den Nieuwenhuyzen. Een spraakmakende verdenking (eveneens in 1985) tegen een groot aantal managers van het handelshuis Borsumij Wehry haalde de dagvaarding bij de rechtbank niet eens.

De verdenkingen in deze nieuwe zaak zijn onder meer fiscale fraude, het gebruik van code-rekeningen zonder dat de commissionairs de identiteit van de rekeninghouders kunnen of willen prijsgeven en op effectenhandel met misbruik van voorwetenschap. Bij deze vorm van beursfraude gaat het hier volgens justitie niet om voorwetenschap over een specifiek bedrijf, maar om inside kennis van grote transacties op de beurs. In dat geval weet een beurshandelaar dat bijvoorbeeld enkele grote klanten met grote effectenorders komen. Voordat hij die orders uitvoert, koopt hij eerst zelf ook deze effecten om ze vervolgens weer met winst te verkopen als de koers door de grote aankopen van zijn klanten oploopt. In het beursjargon heet dit front running.

De verdenking van witwaspraktijken in de beurshandel was enkele jaren geleden al de inzet van financieel recherche werk, maar dat heeft toen niet tot een rechtszaak geleid. Onduidelijk bleef gisteravond of het in deze nieuwe affaire alleen om het witwassen van zwart geld gaat, of dat ook crimineel geld in het spel is. De melding van justitie dat bij de effectenhandel grote verliezen en grote winsten zijn behaald, verraste handelaren. “Gewone klanten kun je verlies op een effectentransactie nog wel verkopen”, aldus een handelaar. “Als het ook om crimineel geld gaat, dan heb je te maken met lieden waarmee je helemaal niets te maken wilt hebben. Die zijn rücksichtlos.”