Een hekel aan de Zwitsers

Paul Erdman: The Set-Up.

Pan Books, 516 blz. ƒ 24,95

De wereld van het grote geld leent zich uitstekend voor spannende verhalen. Speculatie en paniek in de financiële markten, frauderende bankiers en een entourage van mooie vrouwen vormen de basisingrediënten voor financiële fictie. Paul Erdman, de nestor van het genre, past dit recept met vaardigheid toe in zijn nieuwste boek, The Set-Up. Het verhaal speelt zich af in het besloten wereldje van de centrale bankiers van de belangrijkste industrielanden. Het is daar geen saaie boel met al die mannen die met hun afspraken over wisselkoersen en rentebeleid de internationale economie in verregaande mate beïnvloeden.

Paul Erdman (65), Canadees van geboorte en woonachtig in Californië, heeft carrière gemaakt als internationaal bankier. Een aantal jaren werkte hij in Zwitserland bij een bankje dat in 1970 failliet ging na speculaties in cacao en zilver. Erdman werd gearresteerd en zat negen maanden in voorarrest in de gevangenis van Bazel. In 1973 - inmiddels had hij Zwitserland verlaten - werd hij bij verstek tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Tijdens zijn arrestatie was hij begonnen aan het schrijven van een financiële roman die in 1973 uitkwam. The Billion Dollar Sure Thing was fictie, maar het onderwerp, een spectaculaire stijging van de goudprijs en een daling van de dollar, vormde in de jaren zeventig het nieuws van de dag. Erdman had zijn faam gevestigd.

Aan zijn confrontatie met de Zwitserse justitie heeft Erdman een grondige hekel aan Zwitserland in het algemeen en aan Zwitserse bankiers in het bijzonder overgehouden. In bijna al zijn boeken spelen Zwitsers de rol van de slechteriken. Ze worden neergezet als hypocriete bankiers, huichelende kleinburgers of oersaaie beambten.

In The Swiss Connection (1991) bijvoorbeeld, gaat het over de gouddtransacties tussen Zwitserland en nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog met de dubieuze rol die de Bank voor Internationale Betalingen in Bazel daarbij heeft gespeeld, en over de manier waarop het Zwitserse bankwezen met de nazi's handel dreef. Het boek is gebaseerd op historische feiten. Geïnteresseerden in de recente onthullingen over het 'nazi-goud' kunnen veel informatie uit deze thriller halen, die is voorzien van bibliografische voetnoten en verwijzingen naar officiële documenten.

Ook The Set-Up, Erdmans achtste financiële roman, speelt zich grotendeels in Zwitserland af en opnieuw komen de Zwitsers er beroerd van af. De feitelijkheden en locaties zijn goed gedocumenteerd. Maar voor het overige is dit boek geheel verzonnen. Te veel verzonnen, zelfs. Het verhaal in The Set-Up is niet echt geloofwaardig. De presidenten van de centrale banken van de industrielanden kunnen van veel slechts verdacht worden, maar het lijkt mij uitgesloten dat een van hen zich ooit zou schuldig maken aan insider trading, financiële handel met voorkennis. En àls dit al zou gebeuren, dan zou het een wereldschandaal zijn van een zodanige omvang dat de spanning er van af zou spetteren. Dat is bij dit boek niet het geval.

The Set-Up gaat over Charles Black, de voormalige voorzitter van de Federal Reserve Board (het stelsel van Amerikaanse centrale banken) die in Bazel wordt gearresteerd op verdenking van illegale verrijking met bijna een half miljard dollar. Hij zou gebruik hebben gemaakt van de kennis die hij had opgedaan bij de besloten vergaderingen die de centrale bankiers van de Westerse landen maandelijks beleggen in het gebouw van de Bank voor Internationale Betalingen in Bazel. Volgens zijn beproefde recept weeft Erdman feiten (de BIB, de structuur van het Zwitserse bankwezen, de rentepolitiek van de centrale banken, de werking van de termijn- en de eurodollarmarkten) en fictie door elkaar.

De fictie bestaat gedeeltelijk uit een Italiaanse connectie. Een louche mafioso uit Sardinië blijkt betrokken te zijn geweest bij een aantal beroemde 'ongelukken' van financiële tycoons.

Ook hierbij baseert Erdman zich op historische feiten: hij haalt het onopgehelderde vliegtuigongeluk in Mexico (1976) aan van David Graiver, de Argentijnse 'bankier van de Montoneros-guerrilla', de verdrinking (1991) van de mediamagnaat Robert Maxwell die van boord van zijn schip viel, de zelfmoord (1982) van Roberto Calvi, de topman van de Banco Ambrosiano die zich ophing onder de Blackfriars bridge in Londen, de vergiftiging (1986) van Michele Sindona, de bankier van het Vaticaan die stierf in een Milanese gevangenis, de vlucht naar Tunesië van de Italiaanse ex-premier Bettino Craxi die gezocht werd wegens steekpenningen, en de (verzonnen) dood van Robert Vesco, de miljoenenzwendelaar die op Castro's Cuba een veilig heenkomen heeft gevonden. Erdman geeft aan deze 'sterfgevallen' de draai dat ze allemaal zouden zijn ontvoerd door een professionele Italiaanse bende en nog in leven zouden zijn.

The Set-Up bevat geen intrige waarbij de lezer tot de laatste bladzijde moet raden naar de daders in het plot. Vanaf het begin wordt beschreven wie de werkelijke oplichters zijn en hoe ze te werk gaan. Het is wel een onderhoudend boek. Erdman weet als geen ander hoe hij tempo in een gecompliceerde financiële uitleg moet houden. Dat de Amerikaan Charles Black dankzij de hulp van zijn onverschrokken vrouw en van een 'goede' Zwitser, een pensionhouder uit Graubünden, aan het slot zijn onschuld weet te bewijzen, ligt voor de hand.

En de overige Zwitsers deugen natuurlijk niet.