Azië wankelt, maar Hongkong mag niet vallen

De financiële crisis die sinds de zomer Zuidoost-Azië teistert ging tot nu toe aan het Westen voorbij. Nu Hongkong wankelt, neemt de bezorgdheid toe.

ROTTERDAM, 24 OKT. Hoe bang moet de rest van de wereld zijn voor de crisis in Azië? De financiële tyfoon die al vier maanden langs Thailand, de Filippijnen, Maleisië en Indonesië raast, kwam gisteren aan in Hongkong. Overal was de ravage hetzelfde: de koppeling van nationale munten aan de Amerikaanse dollar werd kapot gespeculeerd, beurzen en prijzen van onroerend goed kelderden. De regeringen in de regio moeten nog steeds het antwoord vinden op de vraag hoe de crisis te bezweren.

Tot nu toe ging de crisis in Azië aan het Westen voorbij. De scherpe koersdalingen op de lokale financiële markten hadden weinig effect op de beurskoersen in Europa en de VS. Maar de koersdaling op de Hongkongse effectenbeurs met tien procent, die vanmorgen werd gekeerd met een koerssprong van bijna zeven procent, galmde over alle financiële markten.

Kan de Azië-krach, met Hongkong erbij, wel een mondiaal domino-effect krijgen? De Amerikaanse minister van Financiën, Robert Rubin, zei gisteravond “geen lange-termijneffect” te verwachten voor de Amerikaanse financiële markten. Zijn Franse collega Dominique Strauss-Kahn bezwoer dat de crisis de groei in Europa, die na vijf jaar stagnatie eindelijk aantrekt, niet zal aantasten.

De crisis in Zuidoost-Azië is in Europa en de VS tot nu toe beschouwd als de eerste echte test voor de politieke leiders in de regio. De jaren van onstuimige groei en stijgende welvaart hadden hun een gevoel van onkwetsbaarheid gegeven. Zij dachten een derde, Aziatische weg gevonden te hebben tussen democratie en kapitalisme. Met de Maleisische premier Mahathir als boegbeeld stelde de regio zijn 'Aziatische waarden' ten voorbeeld aan het Westen. De laatste maanden is vooral het gebrek aan politieke daadkracht opgevallen. De gezaghebbende Singaporese oud-premier Lee Kwan Yew was daar gisteren in een reactie opmerkelijk duidelijk over. “Veel Thaise politici hebben persoonlijke belangen bij financiële instellingen en banken, en hebben daarom een natuurlijke terughoudendheid deze te disciplineren.” Die opmerking is volgens veel beleggers ook van toepassing op andere landen in de regio.

De verwevenheid van de politieke elite met de economie geldt evengoed voor Indonesië en Maleisië. Het is de vraag hoe het politieke patronaat omgaat met de eerste economische tegenwind. Ook moet nog blijken of een bevolking die niet langer kan worden afgekocht met stijgende welvaart, tevreden blijft met het politieke systeem. Hongkong is anders.

Pagina 13: Belang van Hongkong voor Westen en China is groot

Hongkong wordt in het Westen al beschouwd als een volwassen economie, die een eiland van economische stabiliteit vormt in de regio. De voormalige Britse kroonkolonie is, zeker sinds de overdracht op 1 juli, China's financiële navelstreng met de rest van de wereld. Hongkong is de Westerse ankerplaats voor de Chinese markt.

Cruciaal voor de positie van Hongkong is de koppeling van de plaatselijke dollar aan de Amerikaanse dollar. De koppeling beschermt de waarde van buitenlandse investeringen in de kroonkolonie en het Chinese achterland, en beschermt de waarde van buitenlandse dollar-verplichtingen van het Chinese zakenleven.

Tung Chee-hwa, de hoogste Hongkongse bestuurder, zei vanmorgen dan ook “vastbesloten” te zijn de Hongkong-dollar te verdedigen. Ook van het IMF kwam een steunverklaring. China liet vanmorgen weten dat het zijn reserves (120 miljard Amerikaanse dollar) desnoods zal inzetten.

De economische logica achter de steun voor de munt is wankel. De koppeling aan de Amerikaanse dollar wordt al veertien jaar vastgehouden op 7,8 HK-dollar per VS-dollar. Maar de hogere inflatie in Hongkong heeft er in die periode voor gezorgd dat de HK-dollar in feite zwaar is overgewaardeerd, en volgens sommige onderzoekers met ruim een derde zou moeten dalen. Het luchthartige rentebeleid dat de koppeling met de VS-dollar heeft begeleid, heeft de prijzen van aandelen en vooral onroerend goed opgeblazen.

Hoewel Hongkong, anders dan de vorige slachtoffers van de Azië-crisis, geen problemen heeft met zijn betalingsbalans, een redelijk gezond bancair systeem heeft en 88 miljard VS-dollar aan reserves, is er wel een pleidooi denkbaar voor een devaluatie.

Daar tegenover staan een reeks politieke, psychologische en financiële argumenten om Hongkong koste wat kost overeind te houden. De HK-dollar staat symbool voor de eigen identiteit. Nu China Hongkong sinds 1 juli territoiraal heeft ingelijfd, en ook zijn stempel heeft gedrukt op het bestuur van de voormalige Britse kroonkolonie, is de munt het enige dat Hongkong nog daadwerkelijk scheidt van moeder China.

Het Chinese beginsel van “een land, twee systemen” sust Westerse bezorgdheid over China's plannen met Hongkong, en kan de 'opstandige provincie' Taiwan paaien om in een verre toekomst terug te keren naar China. Bij China's voorgenomen hervormingen en privatiseringen speelt voorts het aftappen van de internationale kapitaalmarkt via Hongkong een belangrijke rol. De symboolfunktie van Hongkong is bovendien cruciaal voor het bestrijden van verdere regionale besmetting van de Azië-crisis. Wat gebeurt er met de Taiwan-dollar als de Hongkong-dollar valt, en met de Zuidkoreaanse won? En wat is vervolgens het lot van de Japanse yen?

De VS maken zich daarbij vooral bezorgd om Japan. De economie blijft daar, na vijf jaar van nulgroei, stagneren. Het bancaire systeem gaat nog steeds diep gebukt onder slechte leningen en waardedaling van onderpanden als onroerend goed en aandelen. Het dalen van de Hongkong-dollar betekent nog meer boekverliezen op Japanse bezittingen in Hongkong en is een gevaar voor de economische en financiële stabiliteit van Japan. Ook bezittingen van Westerse bedrijven, met name Britse ondernemingen, lopen een risico. Bij Hongkong begint de Azië-crisis vat te krijgen op de rest van de wereld. De verdedigers in de Westerse hoofdsteden en in Peking, lijken vastbesloten dat niet te laten gebeuren.