'Vichy' wilde samen met Duitsland sterk worden

PARIJS, 23 OKT. Vichy is een ouderwetse badplaats waar Fransen nog steeds, vergoed door het ziekenfonds, een kuur komen nemen in warm en zwavelrijk water. De provinciestad op 400 kilometer ten zuidoosten van Parijs is vooral bekend als de tijdelijke hoofdstad van Frankrijk ten tijde van de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog.

Na de nederlaag van de Franse krijgsmacht werd een vrede met Hitler-Duitsland getekend op 22 juni 1940. Het noordwestelijke deel van Frankrijk werd bezet gebied, de rest - ten zuiden van de lijn Genève-Bourges en vandaar schuin naar het zuiden - werd min of meer zelfbesturend.

De Franse regering vestigde zich in dit vrije deel in Vichy, waar op 10 juli een nieuw samengestelde Algemene Vergadering vergaande volmachten gaf aan maarschalk Pétain. De 'nationale revolutie' waar hij, zeker tot 1942 veel Fransen voor mee kreeg, dacht door samenwerking met Duitsland bij de sterke krachten in een nieuw Europa te gaan horen. Zij streefde naar een herstel van nationaal zelfrespect met leuzen als 'arbeid, gezin, vaderland'. Dit kwam voort uit een behoefte afstand te nemen van het linkse Front Populaire dat kort voor de oorlog had geprobeerd Frankrijk uit het slop van de jaren dertig te trekken.

Het reactionair fundament van 'Vichy' had een antisemitisch element, dat onder druk van de Duitsers actiever werd naarmate de oorlog vorderde. Met name door de baanbrekende studies van de Amerikaanse historicus Robert Paxton is in de jaren zeventig vastgesteld dat het Vichy-regime een actieve, soms vrijwillige bijdrage heeft geleverd aan de deportatie van joden uit Frankrijk.

Relatief zijn in Frankrijk minder joden omgekomen of gedeporteerd dan in Nederland. Dergelijke gegevens geven steun aan de claim dat 'Vichy' in zijn nadagen een schild tegen de Duitsers was, terwijl generaal De Gaulle in Londen de bevrijding voorbereidde. In de processen na de oorlog werden Pétain en verschillende van zijn naaste ministers ter dood veroordeeld; De Gaulle zette dat voor zijn oude militaire leermeester Pétain om in levenslang. François Mitterrand legde tot in de jaren negentig jaarlijks een krans op het graf van Pétain, 'de redder van Frankrijk in de Eerste Wereldoorlog'.