Pol Pot heeft geen wroeging, zijn geweten is schoon

ROTTERDAM, 23 OKT. Pol Pot, de vroegere leider van de Rode Khmer die als organisator van de 'killing fields' verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van miljoenen Cambodjanen, heeft nergens spijt van of wroeging over. “Ik heb een schoon geweten”, aldus de inmiddels 72-jarige architect van Democratisch Kampuchea, de naam van Cambodja in de periode van 1975 tot en met 1979 toen hij met zijn maoïstisch geïnspireerde boerenrevolutie de macht had gegrepen in het land.

Pol Pot, die altijd al een mysterieuse persoonlijkheid is geweest en die na de Vietnamese inval in Cambodja in december 1979 geheel uit de openbaarheid verdween, heeft dat gezegd in een interview met de Amerikaanse journalist Nate Thayer, verbonden aan het in Hongkong verschijnende weekblad Far Eastern Economic Review. Uitreksels van het interview zijn vandaag vrijgegeven door het tijdschrift. Dezelfde journalist was afgelopen juli getuige van de 'berechting' en veroordeling tot levenslange gevangenisstraf van Pol Pot door zijn vroegere strijdmakkers van de Rode Khmer die thans opereren vanuit de jungle in het uiterste noorden van Cambodja.

In het gesprek met de Far Eastern geeft Pol Pot toe dat hij en zijn companen van de Rode Khmer “fouten” hebben gemaakt tijdens hun bewind in Phnom Penh, maar hij bestrijdt dat sprake is geweest van genocide. En, benadrukt hij, onze daden, zoals het executeren van politieke tegenstanders, vloeiden noodzakelijkerwijs voort uit de wil om Cambodja te vrijwaren van Vietnamese overheersing. Bovendien, verklaart Pol Pot, zijn veel doden het werk geweest van Vietnamese “agenten”.

Toen de guerrilla's van de Rode Khmer op 17 april 1975 Phom Penh binnentrokken,werden alle inwoners de stad uitgedreven, het geld afgeschaft en alle nog aanwezige oude leiders geëxecuteerd. Volgens schattingen zijn in de daarop volgende jaren rond de twee miljoen mensen om het leven gekomen: door ontberingen en hongersnood, maar ook door systematische uitroeiing in concentratiekampen en martelcentra zoals Tuol Sleng. Maar volgens Pol Pot zijn die genoemde aantallen overdreven. “Om te stellen dat miljoenen zijn overleden, is te veel”. Thayer ontmoette Pol Pot in Anlong Veng, de basis van de Rode Khmer in het noorden van Cambodja. Hij woont daar na zijn 'veroordeling' van afgelopen zomer in een hutje, samen met zijn tweede vrouw en hun 12 jaar oude dochtertje. Volgens Thayer is Pol Pot - van wie enkele jaren geleden werd beweerd dat hij al was overleden - ernstig ziek, is hij bedlegerig en nadert hij waarschijnlijk zijn einde. Geconfronteerd met de beschuldiging dat aan zijn handen het bloed kleeft van ontelbare slachtoffers, zegt de oud-leider: “Ik kwam om een strijd te voeren, niet om mensen te doden”. En: Zelf nu, en u kunt naar mij kijken: Ben ik een barbaar? Mijn geweten is schoon”.

Pol Pot ziet zichzelf en zijn medestrijders als vurige nationalisten, met Vietnam als de grote vijand. “We hadden geen andere keuze. Natuurlijk moesten we onszelf verdedigen. De Vietnamezen (..) wilden me vermoorden want ze wisten dat ze zonder mij Cambodja gemakkelijk konden opslokken”. In het gesprek met Far Eastern gaat Pol Pot ook in op zijn jeugd, zijn verblijf tussen 1949 en 1952 in Frankrijk, waar hij - toen nog onder zijn eigenlijke naam Saloth Sar - in aanraking kwam met het linkse revolutionaire milieu, en op zijn opmars binnen de communustische partij van Cambodja na 1960. “Ik kocht tweede-handsboeken bij de boekenstalletjes langs de Seine met het weinige geld dat van mijn beurs overbleef. Maar ik had veel boeken om te lezen, zoals de Grote Franse Revolutie. Ik begreep niet alles, maar ik las het eenvoudigweg”. En over zijn lidmaatschap van de Franse communistische partij: “Ik had L' Humanité (het blad van de partij) nooit gelezen. Ik had er schrik voor, maar ik ben er langzamerhand gewend geraakt dankzij de studentenbeweging”. Pol Pot zegt dat hij in die jaren ook beïnvloed is door de geweldloze strijd van Mahatma Gandhi tegen het Britse bewind over India.

Behalve met Pol Pot heeft Thayer in Anlong Veng ook gesproken met Ta Mok, tot voor kort een trouwe bondgenoot van Pol Pot en die als commandant van de Rode Khmer de bijnaam 'De Slager' heeft. Ta Mok geeft toe dat “het duidelijk is dat Pol Pot misdaden tegen de mensheid heeft begaan”. Maar, zegt hij: “Ik ben het niet eens met de Amerikaanse schattingen dat miljoenen mensen stierven. Maar honderdduizenden, ja”.