Gestolen kunst terug naar Cyprus

DEN HAAG, 21 OKT. Het was gisteren een hoopvolle dag voor Grieks Cyprus. Ruim dertig delen van fresco's en een mozaïek die uit een kerk en een klooster waren ontvreemd, zijn na een speurtocht van meer dan twintig jaar teruggevonden. Gisteren werden ze in Den Haag gepresenteerd. Van 25 oktober tot en met 22 december zijn ze te zien in het Haags Gemeentemuseum. Ook in Duitsland is een grote vondst gedaan, die vermoedelijk verband houdt met deze zaak.

De honorair consul van Cyprus in Den Haag, mevrouw T. Georgiou-Hadjitofi, kondigde gisteren stralend aan dat de in Den Haag getoonde stukken nog voor de kerst terug zullen zijn in Cyprus. Maar de speurtocht naar het gestolen erfgoed is daarmee niet afgelopen, voegde ze er met stemverheffing aan toe, “Er is nog veel meer kunst in verkeerde handen. En we gaan door tot ze allemaal terug zijn waar ze horen.” Eerder is ook in Engeland, Amerika, Griekenland en Japan kunst opgedoken.

Nadat in 1974 Turkije het noordelijk deel van Cyprus had bezet, zijn uit 500 musea, kastelen en Grieks-orthodoxe kloosters en kerken zo'n 60.000 kunstwerken verdwenen. Fresco's en mozaïeken werden van de muren gesloopt en naar het vasteland gesmokkeld, waar ze verdwenen in de internationale kunsthandel. Naar schatting zijn 15 tot 20.000 ikonen gestolen en enkele tientallen belangrijke fresco's en mozaïeken uit de 6de tot de 15de eeuw. Grote muurschilderingen zijn verminkt om in onderdelen te worden verkocht. Ook aan de nu getoonde fresco's, voornamelijk afbeeldingen van heiligen, is te zien dat ze ooit deel uitmaakten van een groter geheel. Sommige zijn in stukken gebroken of gebarsten. Gehoopt wordt dat ze na restauratie naar hun oorspronkelijke plaats zullen terugkeren. Het laatste woord daarover heeft de Cypriotische regering.

De vondst heeft een schimmige achtergrond. De consul werd enkele maanden geleden benaderd door een Nederlander die zelf bij deze illegale handel betrokken zou zijn geweest. Op de persconferentie werd zijn naam angstvallig verzwegen, maar volgens een niet tegengesproken artikel in Vrij Nederland, waarvan zelfs een kopie bij de persmap was gevoegd, gaat het om de zich kunsthandelaar noemende Michel van Rijn, zonder vaste woon- of verblijfplaats. Hij bood aan de 'Haagse' kunstwerken te kopen voor een niet nader genoemd bedrag. Hij heeft daarvoor geld van de Cyprioten gekregen, dat Cyprus inmiddels heeft teruggeclaimd. De overdracht had plaats op het Rotterdamse kantoor van ABN Amro.

Van Rijn zou de consul ook op het spoor hebben gebracht van de 60-jarige Turkse zakenman Aydin D. in München, die al langer werd verdacht van betrokkenheid bij illegale kunsthandel vanuit Cyprus. Volgens de consul wilde hij als beloning een eveneens ontvreemd mozaïek van de apostel Andreas houden. “Het antwoord was natuurlijk nee”, aldus de consul, die niet wilde zeggen waaruit Van Rijns beloning dan wel had bestaan. In ieder geval zou hij van Duitsland, Nederland en Cyprus de garantie hebben gekregen dat hij niet voor zijn aandeel in de illegale handel wordt vervolgd.

Op 10 oktober werd Aydin D. in München gearresteerd. Bij een inval in een flat van D. vond de politie 35 muurschilderingen uit de 12de eeuw van het Antifonitis klooster en een mozaïek van St. Thomas uit 525 van de Kanakaria-kerk in Noord-Cyprus. In een tweede appartement werden twee ikonen uit de 14de en 16de eeuw aangetroffen. Volgens een Duitse politieman is de waarde geschat op bijna 80 miljoen gulden. Na het onderzoek zal Duitsland de kunstvoorwerpen teruggeven aan de Grieks-orthodoxe kerk op Cyprus.

Het is niet duidelijk wat de beweegredenen van de Nederlandse kunsthandelaar zijn geweest om de Turkse zakenman in de val te laten lopen. Hadjitofi waarschuwde hem op te houden met 'het spelen van spelletjes'. Ze vertelde dat Van Rijn haar een sleutel heeft gegeven van een kluis, maar er niet bij vermeldde waar deze zich bevindt. Het vermoeden is dat in de kluis een verdwenen mozaïek ligt van de apostel Andreas, waarvan Van Rijn claimt dat deze in zijn bezit is. Of hij voorwaarden heeft gesteld om de identiteit van de kluis vrij te geven, was ook iets waarover de consul zweeg.