Italiaanse spijtoptanten in opspraak

Spijtoptanten van de mafia kwamen vorige week in opspraak wegens moord en wapenbezit. Een van hen is een cruciale getuige in de zaak tegen voormalig premier Andreotti. Het systeem van spijtoptanten moet mogelijk op de helling.

ROME, 20 OKT. Balduccio Di Maggio is een sleutelfiguur in de strijd tegen Cosa Nostra. Hij is er zelf jarenlang lid van geweest, maar besloot in 1992 te gaan praten. Di Maggio zette de politie op het spoor van mafiabaas Totò Riina, die bijna een kwart eeuw voortvluchtig was geweest. En hij is een cruciale getuige in het mafiaproces tegen oud-premier Andreotti, die volgens hem Riina heeft ontmoet en begroet met een kus.

In ruil voor zijn medewerking heeft Di Maggio zeshonderdduizend gulden gekregen, een andere identiteit, en politiebescherming. Maar terwijl hij op kosten van de Italiaanse staat leefde, blijkt hij een oorlog tegen een rivaliserende mafiabendes te hebben opgezet in zijn geboortedorp San Giuseppe Jato, in Sicilië.

Di Maggio is maandagavond gearresteerd en aangeklaagd wegens moord. Hij blijkt niet de enige spijtoptant van de mafia te zijn die met wapens rondloopt. Gisteren zijn om die reden twee andere prominente spijtoptanten gearresteerd: vader en zoon Di Matteo. De justitie vermoedt dat zij een wraakactie voorbereiden tegen de mafiabende die verantwoordelijk is voor de wrede wurgmoord op de 13-jarige Giuseppe Di Matteo, wiens lijk daarna in een bad met zuur werd gegooid om te voorkomen dat zijn familie op zijn graf zou kunnen rouwen.

Voorlopig is aan de Di Matteos alleen maar illegaal bezit van wapens en munitie ten laste gelegd. Maar de mafiabestrijders voelen zich in hun hemd staan. Een paar van hun belangrijkste bronnen blijken moordenaars of aspirant-moordenaars te zijn. Ook nadat zij zijn gaan praten.

De 78-jarige Andreotti ruikt zijn kans. Di Maggio is niet geloofwaardig meer als getuige, verklaarde hij zaterdag tegen La Repubblica. Hij zei erop te vertrouwen dat de aanklager in zijn proces, Giancarlo Caselli, nu vrijspraak zal vragen. Caselli kon op een persconferentie gisteravond slechts zeggen dat de misdaden van spijtoptanten nu niets afdoen aan de belangrijke informatie waarmee zij eerdere successen tegen de mafia mogelijk hebben gemaakt. Maar ook hij moest toegeven dat het systeem van pentiti, zoals de mafiosi die gaan praten worden genoemd, op de helling moet.

Een van zijn medewerkers, de Palermitaanse onderofficier van justitie Guido Lo Forte, had donderdag groot alarm geslagen. Hij zei dat Di Maggio en andere pentiti, mogelijk zonder dat zij het weten, een rol spelen in een vernuftig plan. Een onduidelijke mafiabende met contacten “in de kringen van de internationale misdaad” zou op wraak beluste pentiti manipuleren en gebruiken voor moordaanslagen. Zo zou deze bende een einde willen maken aan wat nog over is van de macht van Riinas mafiabende van Corleonesi, genoemd naar het dorpje Corleone.

Lo Forte werd gisteren teruggefloten door zijn baas. Er is geen nieuwe versie van Cosa Nostra in opkomst, zei Caselli. Hij zag geen verband tussen de moordaanslagen die door Di Maggio zijn georganiseerd en de wapens van vader en zoon Di Matteo. Volgens hem heeft Di Maggio op zijn eentje gewerkt.

De arrestatie van het drietal laat zien dat het hele systeem van pentiti niet in zijn huidige vorm kan blijven voortbestaan. De informatie van mafiosi die zijn gaan samenwerken met de justitie, is van doorslaggevend belang geweest in de strijd tegen Cosa Nostra. Maar het zijn er te veel geworden en er zijn te weinig mensen die echt spijt voelen en afscheid nemen van hun mafiose verleden. Samenwerking met de justitie is vaak een manier geworden om in leven te blijven, niet om een schone lei te maken.

Het centrum-linkse kabinet heeft een wetsvoorstel ingediend met drie belangrijke vernieuwingen. Pentiti krijgen bescherming naar rato van het belang van wat zij zeggen; aan een minimum aan celstraf zullen ook de belangrijkste pentiti niet ontkomen; en ze krijgen een half jaar om te zeggen wat zij weten, om een einde te maken aan de gefaseerde onthullingen.

Het parlement worstelt met deze plannen. Sommige politici willen veel drastischer veranderingen en zeggen dat van de zesduizend mensen die nu bescherming en geld krijgen, maar een handvol echt steun van de staat verdient. Anderen deinsen ervoor terug om dit meest effectieve wapen van de Italiaanse staat tegen de mafia onklaar te maken.