De begrafenis van Che

ERNESTO 'CHE' GUEVARA is, dertig jaar na zijn roemloze dood in het tropische laagland van Bolivia, met de hoogste staatseer begraven in Santa Clara op Cuba.

Door een speling van de geschiedenis werden de botten van de Argentijnse arts die na de mislukking van zijn Boliviaanse guerrilla-avontuur een wereldwijd aanbeden revolutionair werd, deze zomer gevonden. Op Cuba, waar Fidel Castro een eenzame strijd voert om zijn verworden revolutie in stand te houden na het wegvallen van de politieke en economische dekmantel van de Sovjet-Unie, zijn de resten van 'El Che' bijgezet in een mausoleum van Cubaanse helden. De cirkel is hiermee rond: het internationale boegbeeld van de Cubaanse revolutie van weleer wordt door de oude Castro van stal gehaald als verplichte inspiratiebron voor de ontgoochelde Cubanen.

Met Marilyn Monroe, James Dean en prinses Diana behoort 'Che' (een populair Argentijns tussenvoegsel) Guevara tot de profane heiligenbeelden van de tweede helft van de twintigste eeuw. De combinatie van revolutionaire romantiek, het geloof in de 'nieuwe mens', een ascetisch en strijdbaar leven gaven hem een messianistisch aureool. Che, de bebaarde verlosser met een havana en een baret, was de inspiratiebron voor bewogen revolutionair elan. In progressieve kerken vroeg men zich in de jaren zeventig af of Christus in zijn tijd wellicht vergeleken kon worden met de hedendaagse Che Guevara.

WAS CHE EEN communistische heilige of een verderfelijke avonturier? Hij was de strijdmakker van Castro, hij was verantwoordelijk voor de executies na de machtsovername op Cuba in 1959, hij was de minister van Economie die Cuba op het spoor van de planeconomie zette, hij was de president van de centrale bank die bankbiljetten met 'Che' tekende. En hij was voorstander van een Internationale van revolutionaire bewegingen in de Derde Wereld, de 'Tricontinental', gericht tegen het Amerikaanse imperialisme. Hij was de ideoloog van de gewapende strijd op het platteland en van het politieke primaat van de guerrilla.

Uiteindelijk heeft hij zijn politieke ideeën met mislukte avonturen in Congo (1965) en Bolivia (1967) bekocht. In de steek gelaten door de traditionele communistische partijen en gewantrouwd door de lokale boerenbevolking vond de dolende guerrilla-strijder op 9 oktober 1967 de dood in Vallegrande.

Che's nalatenschap, de pioniersrol van Cuba als voorhoede in de ideologische strijd ten tijde van de Koude Oorlog hebben een enorme invloed gehad. In Latijns Amerika groeide een linkse generatie op met de gedachte dat slechts de gewapende strijd een einde kon maken aan de sociale ongelijkheid en de macht van de oligarchie kon breken. Dit heeft immense politieke schade aangericht, vele mensenlevens gekost en tot guerrillabewegingen geleid die tot de dag van vandaag in sommige landen (Colombia) voortwoekeren.

CUBA HEEFT NIETS meer van de ideologische aantrekkingskracht die het in de jaren zestig uitoefende op Westerse intellectuelen. Het ideaalbeeld Che Guevara is verdampt. Cuba is tegenwoordig het reisdoel voor massatoerisme naar de Caraïbische zon en de resten van Erneste Che Guevara hebben hun rustplaats gevonden in een communistisch mausoleum. Hij is definitief bijgezet bij de iconen van deze eeuw.