Woningtaxaties: forse aanslag

De gemeentelijke herwaarderingen zijn in nagenoeg alle gemeenten achter de rug. Mooie beloften over een 'koopkrachtneutrale handeling' (i.e. geen invloed op het besteedbaar inkomen van de burger) omfloersten de grootscheepse taxatieronde.

De 572 Nederlandse gemeenten hebben de prijzen van alle huizen in Nederland opnieuw onder de loep genomen met als resultaat een gemiddelde waardestijging van 37 procent vergeleken met vijf jaar geleden. Maar ondanks de mooie beloften blijkt de herwaardering van de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ) wel degelijk een aanslag op de portemonnee van veel burgers te zijn.

De gemeentelijke herwaarderingen hebben volgens de gemiddelde gemeente geen direct effect op de lokale lasten van de burger. Volgens de werkgeversorganisatie VNO-NCW halen de gemeenten dit jaar 7,5 procent (315 miljoen gulden) meer aan Onroerende Zaak Belasting (OZB) binnen dan vorig jaar. De lastenverzwaring wordt volgens de organisatie voor het grootste deel verhaald op het bedrijfsleven. Dankzij een ingenieuze constructie waarbij de hogere waarde van het huis wordt gekoppeld aam een lager OZB-tarief, blijft dit jaar voor particulieren de OZB in de meeste gevallen gelijk.

Voor het uitblijven van een directe lastenverzwaring voor particulieren hebben de gemeenten voor dit jaar inderdaad gelijk. Op een enkele uitzondering na dan. In Rotterdam bijvoorbeeld ging het mis. Tegen de afspraken in moesten de burgers van de Maasstad meer OZB betalen dan het jaar daarvoor. Resultaat: een stortvloed aan bezwaarschriften, ruim 40.000 hertaxaties waren het gevolg. Met een groots mea culpa stak Rotterdam de hand in eigen boezem en beloofde volgend jaar beterschap. Het te veel betaalde zou met een aanpassing van het tarief voor 1997 worden gecompenseerd.

Maar ondanks de belofte van de gemeenten heerst er scepsis bij burgers en belangenorganisaties. Bij de Vereniging Eigen Huis (VEH) wordt op dit moment nog hard gewerkt aan een onderzoek naar de WOZ. Wegens de gebrekkige voorlichting vanuit de gemeenten bleek vorig jaar een WOZ-informatielijn op zijn plaats. De VEH werd overspoeld met vragen over de wet, waarvan een deel specifiek over de inkomenspositie van de burgers ging. Een woordvoerder van VEH: “Wij verwachtten toen al dat de gemeenten dit jaar vast zouden houden aan de kostenneutrale verdeling, maar net als bij onze leden heerste bij ons ook sceptisch.”

Het is prematuur om nu al verregaande uitspraken te doen over de inkomensachteruitgang bij de burger, erkent de VEH. “Maar dat neemt niet weg dat wij het heel goed in de gaten zullen houden. De WOZ is nu eenmaal een ideale manier om langzamerhand meer inkomsten te genereren voor de gemeenten. Wij zien liever dat het tot een lastenverlichting voor de burger komt”, aldus de woordvoerder. De cijfers van het onderzoek worden volgende week gepresenteerd.

Uit een eerste inventarisatie blijkt dat 'de huizen aan de onderkant van de samenleving', die voor de minder draagkrachtigen dus, relatief meer in waarde zijn gestegen dan de huizen aan de bovenkant. Gevolg is dat de sociaal minder welgestelden wel degelijk aan koopkracht verliezen door de hertaxaties. Gemiddeld zal het allemaal budgettair neutraal zijn, maar individueel zijn er grote verschillen, zo blijkt.

Naast de schoonheidsfoutjes die ondanks de mooie woorden toch een directe invloed op de lokale lastendruk hebben, blijkt de WOZ indirect een veel grotere aanslag op het koopkrachtplaatje van de burger te betekenen. De WOZ-waarde wordt, naast voor de bovengenoemde Onroerend Zaak Belasting ook gebruikt bij de heffing van drie andere belastingen: het huurwaardeforfait van de inkomstenbelasting, het deel 'eigen woning' van de vermogensbelasting en de waterschapsomslag.

Bij de besprekingen van de WOZ in 1995 kwam het toenmalige kabinet al tot de conclusie dat de hertaxaties tot extra belastinginkomsten van 535 miljoen zouden komen alleen al via het huurwaardeforfait. De waardestijging van een huis heeft namelijk ook invloed op de hoogte van het huurwaardeforfait. De Belastingdienst ziet de eigen woning namelijk als een bron van inkomsten en meent dat een eigen woningbezitter belast moet worden voor zijn gratis woongenot. 'Gratis' omdat hij geen huur betaalt, vandaar het huurwaardeforfait. Omdat dit huurwaardeforfait via de inkomstenbelasting wordt belast heeft het gevolgen voor het besteedbaar inkomen en dus voor het koopkrachtplaatje.

Hoewel bij de behandeling van de WOZ gelijk werd afgesproken om een vijfde van die meeropbrengst van 535 miljoen via een algemene lastenverlichting weer terug te geven aan de burger, is de overgebleven 425 miljoen toch geen geringe aanslag op de portemonnee.

Volgens een woordvoerster van het ministerie van Financiën is de extra 425 miljoen gebruikt om de tarieven voor het huurwaardeforfait te verlagen. Nu betaalt iedere huiseigenaar 1,25 procent aan huurwaardeforfait, dat was (omgerekend) 1,68 procent. Volgens de Vereniging Eigen Huis zou het percentage 0,79 moeten bedragen, gezien de vele onbeargumenteerde stijgingen van dat percentage de afgelopen jaren.

De grootste tegenvaller voor de burger zit hem echter in de vermogensbelasting. Die wordt op geen enkele wijze door de overheid gecompenseerd. De vermogensbelasting wordt berekend door het vermogen van iemand (kapitaal, huis) te verminderen met de schulden (leningen, hypotheek). Over het bedrag dat resteert, na aftrek van de belastingvrije som, een bedrag waarbij over iedere 1000 gulden 8 gulden vermogensbelasting betaald moet worden. Uitgaande van de waardestijging van 37 procent en een gemiddelde huiswaarde van 290.000 gulden (september 1997, bron VNM) levert dat een extra kostenpost van ruim 625 gulden per jaar op.

Afgezien van de nog niet uitgekristalliseerde bedoelingen van de gemeenten gaat de gemiddelde huizenbezitter er dus wel degelijk in koopkracht op achteruit. Om een verdere daling te voorkomen houden de Vereniging Eigen Huis en de Vereniging Nederlandse Gemeenten de mooie beloften van de gemeenten over budgettair neutrale regelingen scherp in de gaten.Mensen die vragen hebben of willen weten wat het effect van de WOZ is op hun inkomenspositie kunnen terecht bij de Vereniging Eigen Huis in Amersfoort, tel: 033-4507750, internet: www.eigenhuis.nl