Verkiezingen splijten Montenegro

Montenegro, de kleinste van de twee deelstaten van Joegoslavië, kiest morgen uit twee leiders die elkaar fel hebben bevochten, een president. In feite kiest het niet alleen tussen hervormen of niet-hervormen, maar meer nog vóór of tégen Slobodan MiloševiEÉc.

ROTTERDAM, 18 OKT. Volgens de president van Montenegro is de premier van Montenegro een drugssmokkelaar en een doodgewone crimineel. Volgens de premier van Montenegro is de president van Montenegro een vazal van de president van Joegoslavië, een fraudeur, een manipulator en de beschermheer van corrupte zakenlieden. De president en de premier van de Joegoslavische deelstaat Montenegro maken elkaar uit voor alles wat lelijk is. En dat terwijl ze tot voor kort nog voorzitter en vice-voorzitter van dezelfde partij waren. Morgen treden president Momir BulatoviEÉc (41) en premier Milo DjukanoviEÉc (35) tegen elkaar in het krijt voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. De uitslag is belangrijk voor Montenegro. Maar hij is nog veel belangrijker voor Joegoslavië: als DjukanoviEÉc - fel criticus van de Joegoslavische president Slobodan MiloševiEÉc - wint, zit MiloševiEÉc opgescheept met een Montenegrijnse president die hem in zijn streven naar ruimere bevoeghdheden als federaal president op vele manieren kan dwarsbomen.

En MiloševiEÉc hééft het al zo moeilijk: hij heeft recentelijk al twee zware tegenvallers moeten incasseren: eerst moest hij aanzien hoe bij de verkiezingen voor het Servische parlement de door zijn eigen socialisten aangevoerde coalitie de absolute meerderheid verloor en vervolgens slaagde 'zijn' protégé Zoran LiliEÉc er niet in de Servische presidentsverkiezingen te winnen. Geen wonder dat MiloševiEÉc' media er de laatste tijd alles aan hebben gedaan om DjukanoviEÉc zwart te maken.

BulatoviEÉc en DjukanoviEÉc liggen al rond een jaar met elkaar overhoop, naar aanleiding van MiloševiEÉc' beleid. BulatoviEÉc heeft de Servische leider steeds door dik en dun gesteund. DjukanoviEÉc begon een jaar geleden afstand te nemen: Montenegro lijdt enorme schade door het isolement waarin Joegoslavië (en dus ook Montenegro) door MiloševiEÉc' doen en laten is beland; MiloševiEÉc kent de Montenegrijnen nooit in zijn beslissingen en houdt in geen enkel opzicht rekening met hun belangen. Als het aan MiloševiEÉc ligt, aldus DjukanoviEÉc, zijn de Montenegrijnen alleen soeverein bij de organisatie van songfestivals en strandvoetbaltoernooien. Ook politiek en economisch zijn er grote meningsverschillen: DjukanoviEÉc heeft vergaande hervormingen doorgevoerd en 95 procent van de economie geprivatiseerd. Hij wil Montenegro openen voor de wereld, overweegt een eigen Montenegrijnse munt en een eigen IMF-lidmaatschap en heeft een Montenegrijnse handelsvertegenwoordiging in Washington gevestigd.

DjukanoviEÉc is sinds afgelopen lente, toen hij die kritiek openlijk ging verwoorden, door de staatsmedia in Servië uitgemaakt voor alles wat lelijk is: een crimineel, een drugssmokkelaar, een verrader en een separatist die Montenegro van Joegoslavië wil afscheiden. De breuk tussen de MiloševiEÉc-getrouwe BulatoviEÉc en DjukanoviEÉc heeft de Montenegrijnse samenleving gespleten. De regerende socialistische partij DPS, waarvan BulatoviEÉc voorzitter en DjukanoviEÉc vice-voorzitter was, scheurde uiteen; nu zijn er twee socialistische partijen die door de twee kemphanen worden geleid en die elkaar alles - tot en met de naam DPS - betwisten.

In de eerste ronde van de presidentsverkiezingen eindigde BulatoviEÉc op 5 oktober op de eerste plaats, met een minieme voorsprong van rond tweeduizend stemmen op DjukanoviEÉc. Maar hij haalde geen absolute meerderheid, reden voor de tweede ronde van morgen.

Beide kandidaten hebben zich na die eerste ronde bitter beklaagd over fraude, bedrog en intimidatie door de tegenstander. De volgelingen van de premier hebben gerept van intimidatie van kiezers door BulatoviEÉc-gezinde ambtenaren en van de perfide ongeldigverklaring van duizenden stemmen die op de premier waren uitgebracht. De volgelingen van de president hebben van hun kant geklaagd over de 'primitieve' propaganda tegen BulatoviEÉc in de Montenegrijnse media en intimidatie van kiezers in gebieden waar DjukanoviEÉc sterk staat.

Er worden ook andere methoden gehanteerd. In een hotel in de hoofdstad Podgorica pakte woensdag de (DjukanoviEÉc-gezinde) Montenegrijnse geheime politie elf Serviërs op, volgens een eerste lezing agenten van de Joegoslavische geheime politie, volgens een tweede lezing criminelen met een strafblad en een verleden in paramilitaire organisaties in de oorlogen in Kroatië en Bosnië, volgens een derde lezing (van DjukanoviEÉc zelf) 'rode baretten' - leden van een elite-eenheid van het Joegoslavische leger. De elf waren volgens alle drie de lezingen uit Servië naar Montenegro gestuurd om BulatoviEÉc een handje te helpen en DjukanoviEÉc dwars te zitten.

Tijdens een televisiedebat zei BulatoviEÉc donderdag dat de elf bij hun aanhouding met honkbalknuppels in elkaar waren geslagen en waren gedwongen tevoren opgestelde bekentenissen te ondertekenen waarin hij, BulatoviEÉc, werd belast. Volgens het Montenegrijnse blad Vijesti waren de elf bij hun aanhouding gewapend en is een twaalfde Serviër - majoor Vlado KovaceviEÉc, bijgenaamd Rambo, een Servische held uit de Bosnische oorlog - ontsnapt en voortvluchtig.

In het tv-debat beschuldigde BulatoviEÉc zijn rivaal nog eens van smokkel van drugs en sigaretten op grote schaal: liefst 52 vliegtuigladingen met sigaretten zou de premier hebben doorgesluisd. DjukanoviEÉc, aldus de president, heeft van Montenegro “de achtertuin van de Italiaanse mafia gemaakt”.

DjukanoviEÉc ontkende de smokkel van drugs, maar bestreed niet die van sigaretten: die 52 vliegtuigen waren simpelweg op weg naar elders, zei hij. Het is overigens een publiek geheim dat DjukanoviEÉc met de smokkel de sancties tegen Joegoslavië heeft ontdoken. Montenegro is al heel lang een draaischijf in de smokkel van Oosteuropese sigaretten naar Italië.

In de eerste ronde bleef DjukanoviEÉc nog licht achter bij BulatoviEÉc, maar in de tweede ronde rekent hij op de steun van de oppositiepartijen en de partijen van etnische minderheden die in de eerste ronde nog hun eigen kandidaat hadden. Inderdaad hebben twee oppositiepartijen, twee partijen van de Albanese minderheid en twee van de moslims in Montenegro hun aanhang opgeroepen op DjukanoviEÉc te stemmen. BulatoviEÉc kreeg de steun van de grote partijen in Servië - niet alleen van MiloševiEÉc' socialisten, maar ook van de anti-MiloševiEÉc-gezinde radicale partij van Vojislav Šešelj. Šešeljs partij wijdde zelfs een extra nummer van het partijblad Groot-Servië aan de oproep aan “alle Servische patriotten in Montenegro” op BulatoviEÉc te stemmen.