Spassky is moe

Oud-wereldkampioen Boris Spassky werd zestig jaar en redacteuren van het Franse tijdschrift Europe Echecs gingen bij hem op bezoek. Een paar kruimeltjes uit het gesprek dat ze met hem voerden staan afgedrukt in het oktobernummer, wat een beetje laat is, want de verjaardag was in januari. Misschien waren ze hem toen vergeten. Spassky speelt niet veel meer, en als hij speelt maakt hij zijn partijen zo snel mogelijk remise en dan voegt hij zich bij de commentator om het publiek te vermaken met het trekken van rare gezichten en het imiteren van Karpov.

Hoewel hij met een Franse vrouw getrouwd is en al meer dan twintig jaar in Frankrijk woont sprak hij Engels met de Franse journalisten. “Geeft niet, zijn moedertaal is het schaken“, schrijven ze beleefd.

Je krijgt niet de indruk dat Spassky veel vreugde aan die moedertaal heeft beleefd. Zijn kwalificatie voor het kandidatentoernooi van 1956 beschrijft hij als 'een zweepslag', omdat zijn geest er nog niet klaar voor was. De enige jaren waar hij met plezier aan terug denkt, zijn de paar jaar voor 1969. Hij was nog geen wereldkampioen, maar hij voelde zich de beste. Hij had energie, hij was creatief en dat maakte hem gelukkig. “Met mijn titel van wereldkampioen werd ik geconfronteerd met de echte wereld. Mensen gedragen zich niet natuurlijk meer tegen je, huichelarij is overal.“

Toen kwamen jaren van pijn. Hij verloor in 1972 zijn wereldkampioenschap aan Fischer, hij vertrok uit de Sovjet-Unie. Zijn successen werden minder en hij speelde om geld te verdienen. Hij werd gered door de bizarre revanchematch tegen Fischer in 1992, die hem financieel onafhankelijk maakte.

En nu? Hij schrijft zijn memoires. Misschien zullen ze ooit gepubliceerd worden, na zijn dood. Hij speelt nog wel eens, een of twee toernooien per jaar, maar het zijn geen ernstige toernooien. “Ik geniet van het leven, met soms een goede fles wijn! Maar reken niet op me in toernooien waar het zenuwstelsel veel energie nodig heeft, zoals het kampioenschap van Frankrijk. Ik ben leeg, dat is niet meer iets voor mij.“

Hij grauwt wat naar Kasparov en Karpov. Waarom verloor Kasparov van Deep Blue? “Als die match eerlijk is geweest, heeft Kasparov verloren omdat hij stupide is. Maar we mogen daar niet op vertrouwen.“

Wat de matches tussen Kasparov en Karpov betreft gaat hij niet zover als zijn vriend Bobby Fischer, die denkt dat alles doorgestoken kaart was. Spassky gelooft in de eerlijkheid van de eerste twee matches, van 1984 en 1985, maar daarna vertrouwt hij het niet meer. “Als ze 150 partijen met volle kracht hadden gespeeld, zaten ze nu in een krankzinnigengesticht.“

Een grote vermoeidheid maakt zich ook van de lezer van dit interview meester. Kan het topschaak een mens werkelijk zo uitputten? Het kan, maar het hoeft niet, en niet alleen Viktor Kortchnoi is het bewijs dat het ook anders kan.

In het VAM-toernooi in Hoogeveen doen twee grote spelers mee die veel ouder zijn dan Spassky, maar nog lang niet leeg. In de invitatievierkamp speelt Vasili Smislov. Hij is 76 jaar en hij houdt van schaken.

De volgende partij leidt ik graag in met een klein berichtje dat ook in Europe Echecs stond. Zoe Gelfand, de vrouw van schaker Boris Gelfand, liet weten dat ze een tamagotchi had gekregen, zo'n computerhuisdier dat kinderen graag verzorgen. Zoe had haar tamagotchi opgevoed volgens de methodePolgar en het ding was na een paar dagen gestorven. Geen doorslaggevend argument, lijkt me. De methode van vader Polgar was voor mensen bedoeld.

Wit Smislov-zwart Judit Polgar, Hoogeveen vierde ronde.

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. d2-d4 g7-g6 3. Lc1-g5 Lf8-g7 4. Pb1-d2 d7-d5 5. e2-e3 0-0 6. Lf1-d3 c7-c5 7. c2-c3 b7-b6 8. 0-0 Lc8-b7 9. Lg5xf6 Lg7xf6 10. Dd1-e2 Lf6-g7 11. Ta1-d1 Pb8-d7 12. Tf1-e1 Aan openingstheorie doet Smislov niet meer, zeker niet als hij wit heeft. Een bescheiden maar solide opstelling en dan maar zien wat er komt. 12...c5-c4 Dat zal Smislov graag gezien hebben. 13. Ld3-c2 f7-f5 De consequentie van haar vorige zet, want anders krijgt wit met 14. e4 goed spel. Maar nu ook. 14. Pf3-g5 Tf8-f6 15. f2-f4 b6-b5 16. g2-g4 e7-e6 17. De2-g2 Dd8-e7 18. Pd2-f3 h7-h6 19. Pg5-h3 a7-a5 20. Pf3-e5 Zwart staat er al heel slecht bij en offert nu materiaal om de zaak te verwarren. 20...g6-g5 21. g4xf5 Pd7xe5 22. d4xe5 Tf6xf5 23. Lc2xf5 e6xf5

Zwart heeft zeker niet genoeg voor de kwaliteit, maar ze dreigt met 24...g4 de stelling dicht te schuiven. 24. f4xg5 d5-d4 25. e3-e4 d4xc3 Nu zou wit met 26. gxh6 nog meer materiaal kunnen winnen, maar dan krijgt zwart met 26...cxb2 een imposant pionnenblokje. 26. b2xc3 h6xg5 27. Ph3xg5 b5-b4 28. e5-e6 Lb7-c6 29. Pg5-f7 De7-f6 30. Td1-d6 Hier ziet 30. e5 Dxe6 31. Pd8 er goed uit voor wit. Hij was in ernstige tijdnood. 30...Df6xc3 31. Te1-d1 Lc6xe4 32. Td6-d8+ Ta8xd8 33. Td1xd8+ Kg8-h7 34. Pf7-g5+ Kh7-h6 35. Pg5-f7+ Remise

In de open groep speelt David Bronstein. Hij is drie jaar jonger dan Smislov, zijn plaats op de wereldranglijst is wat lager, maar nog steeds is een partij van Bronstein bijna altijd iets bijzonders. In de eerste ronde liet hij tegen Linda Jap Tjoen San in totaal gewonnen stelling zomaar een dame instaan. Zoals Petrosian in het kandidatentoernooi van Amsterdam 1956 in evenzeer gewonnen stelling tegen Bronstein zelf had gedaan. In de vierde ronde kreeg Bronstein een geschenk van Gert Ligterink, die opgaf in een remisestelling. Hetzelfde had Jap Tjoen San twee ronden eerder tegen Ligterink gedaan. Het is dat ik van de grote schaakverslaggever mr. E. Straat heb geleerd dat Tacitus zich al ergerde aan mensen die in krasse toevalligheden iets heel gewichtigs meenden te zien, anders zou ik het aan een hogere macht toeschrijven. Gewoon mooie partijen winnen doet Bronstein ook nog vaak.

Wit Bronstein-zwart Vedder, Hoogeveen open, derde ronde.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-b7 5. Lf1-g2 Lf8-b4+ 6. Lc1-d2 c7-c5 7. d4xc5 Lb4xc5 8. 0-0 0-0 9. Pb1-c3 Pf6-e4 10. Dd1-c2 f7-f5 11. Ta1-d1 Pe4xd2 12. Td1xd2 a7-a6 13. a2-a3 Dd8-c7 14. Tf1-d1 Lc5-e7 15. Dc2-b3 Tf8-c8 16. c4-c5

Te laat heeft zwart gezien dat nu 17. Txd7 Pxd7 18. Dxe6+ dreigt. 16...Lb7-c6 17. c5xb6 Nu staat Bronstein natuurlijk gewonnen. Hij maakt het elegant af. 17...Dc7-b7 18. Pf3-e5 Lc6xg2 19. Td2xd7 Lg2-d5 20. Td1xd5 Tc8xc3 21. Td7-d8+ Le7-f8 22. Td8xf8+ Kg8xf8 23. Db3-b4+ Kf8-e8 24. Td5-d8+ Ke8xd8 25. Db4-f8+ Mat