Neofobie

'WILLEN WIJ Windows 98 wel?' stond vorige week opstandig boven een artikel in deze krant. Aanleiding was het bericht dat de lancering van het zoveelste nieuwe besturingssysteem voorlopig met een dik half jaar is uitgesteld, tot mei 1998. Dat krijg je er nou van als een streng regime eventjes een zwakke plek laat zien. Begint het volk meteen aan zijn ketenen te rukken.

Maar daarmee is de vraag naar de wenselijkheid van Windows 98 nog niet ongewettigd. Want als er één ding is dat Microsoft niet overtuigend heeft weten duidelijk te maken, dan is het wel waarom er zo nodig weer een nieuwe versie van Windows moet komen. En die duidelijkheid is nodig, want het gaat hier niet om een nieuw model stofzuiger dat je naar willekeur kunt kopen of aan je voorbij laten gaan.

De introductie van een nieuwe versie van een wijdverbreid besturingssysteem als Windows werkt op den duur als een algemene verplichting tot aanschaf voor allen die nu al met een versie van Windows werken, om twee redenen. Ten eerste zullen nieuw op de markt verschijnende producten in het algemeen alleen optimaal functioneren met die nieuwste versie van het besturingssysteem, omdat elke verstandige softwaremaker nu eenmaal ontwerpt voor de nieuwste versies van welk besturingssysteem dan ook. Ten tweede zullen oude getrouwe programma's op den duur zelf vervangen worden door alleen met het nieuwe besturingssysteem geschikte versies, waarna de levering en ondersteuning van de oude versies stoppen. Zo moeten ook mensen die helemaal geen behoefte hebben aan méér dan ze nu in huis hebben, op termijn toch mee.

Op zichzelf genomen is die vervangingsdwang niet zo bijzonder. Het is een verschijnsel dat zich bij vrijwel alle technisch hoogstaande massaproducten voordoet. De televisie is een mooi voorbeeld. Met de komst van de kabel werden alle oude toestellen zonder de juiste aansluiting ineens niet alleen ouderwets, maar vrijwel onbruikbaar. Toch klaagde men daar niet serieus over. Waarom roept het gehannes met Windows-versies dan wel zoveel irritatie op?

Een belangrijke reden is de uitzonderlijk korte levenscyclus van computers en de daarop draaiende software. Het tempo waarin men gedwongen wordt over te stappen van de ene naar weer een volgende versie heeft geen enkele relatie met de technische levensduur van de spullen. Bijgevolg heeft iedereen het gevoel dat hij prima gereedschap, bijna nog zonder een krasje, de vuilnisbak in moet gooien, en dat voelt niet lekker. Maar in het geval van Windows speelt ook irritatie over de onsympathieke, drammerige manier waarop Microsoft zich door de wereld elleboogt een rol. De verdenking dat we worden misbruikt, dat Windows 98 ons alleen maar wordt opgedrongen om Microsofts positie tegenover de concurrentie te versterken. Microsoft, met boeman Bill aan het hoofd, heeft een uitstraling waar de boze stiefmoeder van Assepoester een puntje aan kan zuigen.

Een derde reden is 'neofobie', het in ons allen ingebakken conservatisme, dat zorgt dat we alles het liefst houden zoals het is. Toen de eerste pc's kwamen, kon je volksstammen schrijvers en journalisten horen roepen dat ze nooit hun trouwe tiepmasjien voor zo'n onding zouden wegdoen, daarna riepen ze dat ze nóóit hun zwarte scherm van 80 bij 25 karakters zouden inruilen voor een grafisch georiënteerd systeem. En natuurlijk deden ze het, al dan niet gedwongen, in grote meerderheid wel. Maar niet zonder stil verzet. Verzet dat zich uit in de weigering behoorlijk kennis te nemen van nieuwe apparatuur.

Elke afwijking van de vertrouwde gang van zaken is een gebrek aan het nieuwe product, waarvan de fabrikant de schuld krijgt. Ten onrechte, want het probleem zit hem in de gebruiker. Zo onderbouwt de schrijver van het hierboven aangehaalde artikel zijn afwijzing van Windows 98 met drie bezwaren tegen een heel ander Microsoft-product, de tekstverwerker Word, die het uiteraard niet haalt bij het oude vertrouwde WordPerfect: Word behandelt je als het om opmaak gaat 'totaal grillig en onvoorspelbaar', de symbolenset van WordPerfect was veel uitgebreider, en in WordPerfect kon je wel, in Word niet in één oogopslag zien wanneer je een bestand voor het laatst had opgeslagen.

Uiteraard kan dat niet echt waar zijn. Als Word anno 1997 echt zulke gebreken vertoonde, zou het programma nooit de dominante positie bereikt hebben die het nu heeft, alle Bill Gatesen ten spijt. Het ís ook niet waar. Opmaken met Word is, als je even de moeite neemt je los te maken van de vertrouwde WP-werkwijze, relatief een fluitje van een cent, met een veel directere en beter voorspelbare relatie tussen schermbeeld en afdruk dan WP te bieden had. De symbolenset van Word is de nieuwe standaard Unicode, en die is niet kleiner, maar juist veel groter dan de eigen, tamelijk willekeurige set van WP. Het werkt alleen niet via F-zoveel, maar via het gebruik van verschillende lettertypen. En uiteraard kun je wel in één oogopslag zien wanneer een bestand is opgeslagen. Je kunt zelfs nog veel meer zien, maar alleen als je de moeite neemt om de menu-opdracht Bestand-Eigenschappen te ontdekken.

Terwijl Microsoft alleen al door zijn dominante positie dienst doet als kop van jut voor allerhande onlustgevoelens, werkt de concurrentie er hard aan om het vuur nog flink op te stoken. Zo riep SUN-topman Scott McNealey vorige week maar weer eens dat 'computers met Microsoft-programma's on-economisch en onveilig' zijn. Zijn eigen NC, de magere netwerkcomputer, was uiteraard veel beter. Wat hij er niet bij vertelde, was dat die NC nog grotendeels toekomstmuziek is, laat staan het besturingssysteem waarmee ze moeten draaien en de programma's die het geheel de moeite waard moeten maken. Hij hoopt eenvoudig zijn droom te realiseren op de door hemzelf verder opgezweepte golven van rancune tegen Microsoft.

We zien wel als die NC er eindelijk echt is. Voorlopig kun je van Microsoft veel zeggen, maar er is afgezien van de duurdere Apple eenvoudig geen concreet vergelijkbaar alternatief. Wie even zijn best doet, en zijn eigen neiging tot neofobie niet voor onkunde van een fabrikant aanziet, kan tot dan nog veel plezier van zijn onveilige, oneconomische PC hebben.