Kandidaat Cyprus

WIE ZAL AAN het langste eind trekken? De Grieken, de Turken, de Europese Unie, de Amerikaanse troubleshooter Holbrooke? De Grieken willen Cyprus in de Unie, de Turken willen zelf in de Unie, de Unie wil het lidmaatschap van Cyprus gebruiken als hefboom voor een verzoening tussen de Cyprioten onderling, Holbrooke spant zich in om een altijd mogelijke oorlog tussen de twee NAVO-bondgenoten in het oostelijk bekken van de Middellandse Zee te voorkomen.

De Grieks-Cyprioten hebben in Rusland luchtverdedigingsraketten aangeschaft, die, eenmaal gestationeerd, de Turkse luchtmacht uit het Turks-Cypriotische luchtruim dreigen te verbannen. Volgens de Grieken en de Unie gaat het 'slechts' om verdedigingswapen waarover niemand zich druk hoeft te maken. Voor de Turken, die aan hun nagels aan het eiland hangen, gaat het om een uitdaging van de hoogste orde. Holbrooke heeft de deal niet kunnen voorkomen. Hij probeert er nu het beste van te maken.

De Unie laat zich eveneens van haar hardste kant zien. Zij realiseert zich dat een verdeeld Cyprus binnen de Europese veste geen aanwinst is, maar zij tracht met de optie van een gedeeltelijke, Griekse, aansluiting de Turken afdoende onder druk te zetten om aan een oplossing mee te werken. Hier dreigt een fiasco als die opzet mocht mislukken. Wat moet de Unie doen als de Grieken toelating eisen en de Turken weigerachtig blijven? De Unie hervindt zich dan opgesloten in het Griekse kamp.

EEN OPENING naar Turkije zou alles eenvoudiger maken. Maar de Unie stelt een aantal voorwaarden aan Turks lidmaatschap die geen Turkse regering kan en wil vervullen. Zeker niet nu Europese leiders achter hun hand hebben gezegd dat Turkije per definitie geen kans maakt. Vanuit Europa gezien zijn de belemmeringen reëel. Turkije heeft niet alleen een probleem met Cyprus, maar ook met Turks Koerdistan dat zich wil afscheiden. Bovendien bevorderen de fundamentalistische tendensen in Turkije alsmede de chronische schending van de rechten van de mens daar toenadering niet. De Europese manoeuvre om, als zoethouder, met Turkije een douane-unie aan te gaan, heeft niets opgeleverd. De Turken zijn er niet meegaander van geworden, de problemen geen millimeter dichter bij een oplossing gekomen. Turkije verandert niet.

De vraag waarom Cyprus zonodig de Unie moet worden binnengehaald, laat zich niet gemakkelijk beantwoorden. Malta, een ander mediterraan eiland, heeft van toetreding afgezien en dat bespaart iedereen moeilijkheden. Turkije is voor Europa een belangrijke partner wegens het land zelf en wegens zijn positie als buur van het opkomende en verwante Centraal-Azië. Er is veel voor om met Turkije goede betrekkingen te onderhouden: binnen de NAVO en als partner van de Unie. Als het land al niet tot de Unie kan worden toegelaten, dan dient verwijdering toch te worden voorkomen. Cyprus is geen breuk met Turkije waard.