Het primaat van de intimiteit

n een groot landelijk ochtendblad, dat zich richt op de hoger opgeleide krantenlezer, las ik dat de Europarlementariër Hedy d'Ancona aan een tweede jeugd begonnen is nu ze een nieuwe liefdespartner gevonden heeft in de kunstschilder Aat Veldhoen. De schrijver van het artikel presenteerde deze romance als het zoveelste bewijs van de levensvreugde die de politica in haar lange publieke loopbaan onvermoeibaar uitstraalt.

Dat kan. Als lezer heb ik geen first hand knowledge van noch het seksleven, noch de geestelijke gezondheid van mevrouw d'Ancona, maar op gezag van de journalist ben ik bereid de kwaliteit van beide hoog in te schatten, en een rechtstreeks verband niet uit te sluiten. In de Volkskrant wordt tenslotte nooit zomaar iets beweerd. Ook in dit geval zullen de feiten terdege gecontroleerd zijn.

Maar de vraag is of ik het moet weten. Vormt het liefdesleven van politici een sleutel tot een beter begrip van hun handelwijze ?

In ons land is deze kwestie nooit onderwerp geweest van een serieus debat. Tenminste niet in het openbaar. In het journalistencafé staat het sinds jaar en dag bovenaan op de agenda. Wie met wie, waar, wanneer, hoe vaak, en in welke staat, zijn de topische vragen die iedere nieuwsjager die ooit een stap in Nieuwspoort heeft gezet moeiteloos kan beantwoorden. Zij worden echter zelden verwerkt tot een serieuze beschouwing omdat het beschermen van de privé-sfeer van de politicus de noodzakelijke voorwaarde is voor het verkrijgen van vertrouwelijke informatie van diezelfde politicus. Eigenbelang, verpakt als fatsoen, zorgt ervoor dat de smeuïge verhalen tot de kroeg beperkt blijven.

Bovendien, en dat speelt op een meer abstract niveau, er is ook geen theorie voorhanden die het seksleven van parlementariërs politiek relevant maakt. Hoewel sinds de jaren zeventig beweerd wordt dat al het persoonlijke politiek is, ontbreken nog steeds de harde bewijzen waarmee deze hypothese aannemelijk gemaakt kan worden. Eerder lijkt het tegendeel het geval. Het persoonlijke speelt geen enkele rol meer in de politiek. Ga de laatste twintig jaar maar na. Ondanks de nadrukkelijke aanwezigheid van Hedy d'Ancona en haar tientallen minstens zo levenslustige collega's ging de landspolitiek onverstoorbaar haar eigen weg. Hoe persoonlijk de volksvertegenwoordigers zich ook gedroegen - huilen, meppen, zoenen, juichen, dansen - de koele efficiency van de marktwerking dwong het overheidsbeleid in het keurslijf van de continue bezuinigingen.

Het primaat van het financieringstekort houdt geen rekening met welke emotie dan ook. Het houdt geen rekening met geaardheden, bevliegingen en hartstochten. Ja, het houdt in laatste instantie ook geen rekening met de politieke vertaling daarvan: de stembusuitslagen. Lubbers, Kok, Bolkestein, wie het roer ook vasthoudt, de automatische piloot van de wereldhandel bepaalt de koers.

Wie met wie het bed deelt is in het licht van deze ontwikkelingsgang dan ook een zeer marginaal vraagstuk geworden. Voor een beter begrip van waar het in de politiek echt om gaat kan men beter andere vragen stellen.

Tenminste, dat dacht ik. Totdat ik deze week een foto zag van vier heren en een vrouw. Zij gaven een persconferentie en achter hen wapperde in grote letters de tekst 'Samenleven doe je niet alleen'. Het CDA presenteerde haar verkiezingsprogram.

Toen ik vervolgens de begeleidende interviews las met daarin de toelichting van de samenstellers, kwam ik zo vaak de woorden 'gemeenschap' en 'samenleven' tegen dat mijn gedachten onwillekeurig uitgingen naar de verliefde ex-minister en haar kunstschilder. Is hun romantische relatie soms een goed voorbeeld van wat het CDA in de politiek wil gaan uitdragen? Is in Jaap de Hoop Scheffer de geest van Lady Di vaardig geworden en zal hij als een liefdesapostel de intimiteit terugbrengen in de politieke arena? Eindelijk een serieuze poging om tegen de kille rationalisering in het persoonlijke weer politiek te maken ? Het zou kunnen.

Zelf zegt hij 'een onderstroom die steeds sterker wordt' te vertegenwoordigen. “We zijn het materialisme voorbij, we zijn het individualisme voorbij en we zijn ook de overheid voorbij. We gaan nadrukkelijk uit van de samenleving zelf”, laat hij strijdlustig weten. En hoewel hij het niet met zoveel woorden zegt valt onder het christen-democratische samenlevingsconcept wel degelijk het actieve samenleven van man en vrouw. Het resultaat daarvan, het gezin, wordt in het verkiezingsprogramma in ieder geval luid bejubeld en geprezen. Daarmee is het CDA, wellicht zonder het zelf te beseffen, ook de schaamte voorbij en is het back to basics: de gemeenschap in de bijbelse betekenis. De kern van al het samenleven, de bron van alle strevingen, moraal en politiek. Zoiets doe je inderdaad niet alleen.

Als Jaap de Hoop Scheffers onderstroom een brede rivier geworden is en het primaat van het financieringtekort weggevaagd is door het primaat van de gemeenschap gaan we nog leuke dingen beleven. Het liefdesleven zal in het kader van een bewuste gezinspolitiek een onderwerp van aanhoudende overheidszorg worden.

En hoewel de CDA-voorman belooft 'als overheid niet bij de mensen binnen te dringen' wil hij wel 'voorzieningen scheppen en keuzes van mensen mogelijk maken'. De overheid mag van het CDA niet neutraal blijven als het om het samenleven gaat.

Met andere woorden, de vraag wie met wie het bed deelt, kan in de toekomst wel eens een bijzondere politieke relevantie krijgen. Laten we daarom hopen, ook voor Hedy en Aat, dat het financieringstekort voorlopig stand houdt.