Gescheiden onderwijs te duur in Gaza

Op de Palestijnse Al-Azhar universiteit was het man-vrouw regime behoorlijk streng. Maar gescheiden onderwijs is duur, en geldgebrek heeft tot versoepeling van de omgangsregels geleid.

GAZA, 18 OKT. “Aan de kant jij, ik was eerst.” Een studente met een stapel syllabi onder de arm duwt vinnig een jongen opzij voor het kantoortje waarop staat 'Administratie'. Op de campus van de Al-Azhar in Gaza is dit een revolutionair tafereel. Sinds de universteit in 1991 werd opgericht, mochten mannelijke en vrouwelijke studenten niet op hetzelfde tijdstip boeken lenen in de bibliotheek, een afspraak maken met de decaan of examenresultaten ophalen bij de administratie. Ze konden niet eens tegelijk op de campus rondlopen. Maar met ingang van dit academische jaar is die scheiding opgeheven. “Het verandert hier elke dag”, zegt Ruba Salman (19), studente Rechten. Twee jaar geleden moest zij zich hier sluieren. Nu zijn haar lippen knalrood en draagt ze jeans en een strak shirtje.

Na zes jaar gescheiden onderwijs zou je verwachten dat de 9.700 studenten op de Al-Azhar een beetje onwennig met het nieuwe regime zouden omgaan. Op de campus slenteren jongens en meisjes in aparte groepjes rond. Maar die groepjes drinken op hun gemak samen koffie op de trappen en wisselen aantekeningen uit alsof het nooit anders geweest is. De student bij het administratiekantoor zegt laconiek “O, sorry” tegen het meisje dat hem van voordringen beschuldigt. De revolutie lijkt zich al te hebben voltrokken voor de veranderingen werden doorgevoerd. “Behalve de Islamitische Universiteit hiernaast zijn alle Palestijnse universiteiten gemengd”, zegt chemiedocent Jamil Sarhan. “Sinds de komst van Arafat, drie jaar geleden, is ook het straatbeeld in Gaza losser geworden. De Al-Azhar was een anachronisme aan het worden. Het was een kwestie van tijd voor wij ook 'om' zouden gaan.”

De Al-Azhar werd tijdens de Israelische bezetting opgericht als 'onafhankelijke dependance' van de gelijknamige universiteit in Kairo, het meest gezaghebbende islamitische instituut ter wereld. De Palestijnen wilden liever een wereldser naam. De Al-Azhar in Gaza was een bolwerk van Arafats Fatah-partij en niet van de fundamentalistische beweging Hamas. Maar tijdens de intifadah konden de Palestijnen wel wat 'heilige protectie' gebruiken. Israelische soldaten vielen vaak Palestijnse universiteiten binnen of sloten ze. 'Controversiele vakken' als politicologie waren verboden. De Palestijnen hoopten dat de Israeliërs wel twee keer zouden nadenken voor ze de Al-Azhar binnenvielen, omdat ze daarmee de toorn van de Egyptische schriftgeleerden - en dus miljoenen moslims ter wereld - riskeerden. Maar de naam schiep ook verplichtingen: veel godsdienstles, kledingvoorschriften voor meisjes en gescheiden colleges.

Voor de poort, op straat, staat een reclamebord voor een sigarettenmerk. Een zwoele blondine en een bink hangen over een motorfiets. 'Get the Taste of Life', staat eronder. Toen Hamas de leefregels in Gaza nog dicteerde, kon zoiets niet door de beugel. Maar het afgelopen jaar wachtten mannelijke studenten bij dat bord in drommen op straat op dagen dat de meisjes college hadden. “We mochten de campus niet op”, zegt een student. “Dus flirtten we op straat als ze naar buiten kwamen.” Er werd zelfs een vrijend stel betrapt op zolder.

Toch zijn het niet alleen de soepeler omgangsvormen van het 'tijdperk-Arafat' en zijn liberale adviseurs uit Tunis, die voor de omslag op de Al-Azhar hebben gezorgd. “Het was vooral geldgebrek”, zegt rector Riad al-Khodary. “Vroeger betaalden Westerse donoren 60 procent van ons budget. De rest dekten we met collegegeld. Nu steken de donoren hun geld ook in ministeries of de politie. Het aantal studenten stijgt explosief. De bevolking groeit snel. En jongeren die vroeger na schooltijd in Israel gingen werken of in het buitenland studeren, kunnen Gaza niet meer uit en gaan naar de Al-Azhar.”

Gescheiden onderwijs kost geld. De bibliotheek was twee keer zo lang open, docenten moesten alle colleges dubbel geven. Er werden wachters ingehuurd om jongens en meisjes uit elkaar te halen en roklengtes in de gaten te houden. Dit jaar kwam het budgettaire dilemma op scherp te staan: de speciale zomercolleges werden te duur. Collegegeld verhogen was geen optie. Het gemiddelde Palestijnse inkomen is 30 procent gedaald sinds de Oslo-akkoorden van 1993. De Al-Azhar moest de zomercolleges staken of de aparte klasjes, die toch klein waren, samenvoegen.

De rector, bang dat geldgebrek de kwaliteit van het onderwijs verder aantast, koos het laatste. Er was weinig protest, zelfs niet uit Kairo. Tot veler hilariteit zette hij de jongens links van het gangpad en de meisjes rechts. Ook werkt hij aan nieuwe huisregels. De studenten moeten rustig aan elkaar wennen, vindt hij. “De meisjes dragen al rouge en hoge hakken. Nog even en het wordt een grote modeshow! Als er problemen komen, spreken de vaders van de meisjes mij erop aan.”

Mohamed Tatari volgde het zomercollege Engels. Hij heeft net zo'n vetkuif als de jongen op het reclamebord. Gemengd studeren beviel hem wel. “Ik vond het eerst eng. Maar het was gezellig en ik had veel aan hun aantekeningen. Als ik trouw, begrijp ik vrouwen vast beter. Het enige nadeel is dat mannen haast geen grap durven te maken met meisjes erbij. Je begaat snel een zonde.”

De rector vertrouwt die mannelijke ingetogenheid duidelijk voor geen cent. Daarom zijn de grote hoorcolleges nog niet gemengd. Hij kan zich nog verschuilen achter het argument dat er geen collegezaal groot genoeg is om honderden studenten tegelijk les te geven. Maar zo'n zaal is nu in aanbouw. “Als die klaar is, verzint de rector vast een andere smoes om ons nog even apart te houden”, zegt Ruba Salman met een vrolijkheid die in het verder matte, geïsoleerde Gaza weldadig aandoet. “Maar dan zullen we hem wel even laten merken dat gemengd staken veel onzedelijker kan zijn dan gemengd college volgen.”