Clinton moet vrijhandelszone thuis nog verkopen

Na een reis van een week door Zuid-Amerika keert president Clinton vanavond terug naar Washington. Hij trok rond als zendeling van de vrije markt, maar in eigen land kan zijn eenvrijhandelszone rekenen op felle weerstand.

WASHINGTON, 18 OKT. Tijdens zijn eerste ambtstermijn was het er niet van gekomen, maar nu heeft de Amerikaanse president Clinton dan toch een bezoek gebracht aan Zuid-Amerika. Clinton gebruikte zijn reis om een nieuwe impuls te geven aan het streven om in 2005 een vrijhandelszone te vestigen die beide Amerikaanse continenten omvat.

In Zuid-Amerika is de steun voor een verdere handelsliberalisatie op zijn best lauw. In de Verenigde Staten zijn de vakbonden en een groot deel van Clintons eigen partij er fel tegen gekant.

In alle drie landen die Clinton bezocht - Venezuela, Brazilië en Argentinië - pleitte hij voor de vrijhandelszone van Noord- en Zuid-Amerika. “Een schild tegen alle toekomstige stormen, een alliantie om alle toekomstige kansen te grijpen, een model voor de 21e eeuw”, zo zei hij gisteren in Buenos Aires voor een zaal Argentijnse zakenlieden.

Of die visie ook kans maakt om werkelijkheid te worden, zal de komende maanden vooral afhangen van Washington. Daar hoopt Clinton van het Congres de bevoegdheid te krijgen om te onderhandelen over nieuwe economische akkoorden. Die bevoegdheid, fast track authority genoemd, ontneemt de Congresleden het recht om aan nieuwe handelsverdragen achteraf nog te sleutelen; ze kunnen de verdragen dan alleen nog goed- of afkeuren. Zonder die fast track authority zal Clinton de eerste stap op weg naar zo'n alomvattende vrijhandelszone, de aansluiting van Chili bij het Noord-Amerikaanse Vrijhandelsakkoord NAFTA, voorlopig in de ijskast moeten zetten.

Met verve sprak Clinton de afgelopen dagen over de gemeenschappelijke waarden die Noord- en Zuid-Amerikanen delen, over de economische mogelijkheden die samenwerking en open grenzen bieden, en over het herstel van democratie en mensenrechten in vrijwel alle landen van het Westelijke Halfrond (uitgezonderd Cuba). In Venezuela (de grootste olieleverancier van de Verenigde Staten) en Brazilië (in grootte de achtste economie ter wereld) bedreef Clinton vooral handelsdiplomatie. De Brazilianen bezwoer hij bovendien dat Washington zich niet bedreigd voelt door de opkomst van Brazilië als regionale grootmacht.

Clinton deed zijn best om de indruk weg te nemen dat de Verenigde Staten gekant zijn tegen het regionale handelsblok Mercosur, waarvan Brazilië de belangrijkste lidstaat is. Hij toonde zijn bezorgdheid over de armoede door in Rio de Janeiro een school voor arme kinderen te bezoeken, waar hij heel kort een balletje trapte met voetballegende Pele, tegenwoordig minister van Sport, die de school financieel steunt. En ten slotte excuseerde Clinton zich uitgebreid voor een Amerikaanse brochure waarin vermeld stond dat corruptie in Brazilië endemisch is, dat wil zeggen: bij het land hoort.

In Argentinië, de laatste halte van zijn reis, gaf Clinton zijn woorden over samenwerking extra gewicht. Als blijk van waardering voor de deelname van Argentijnse troepen aan verschillende vredesmissies, zei hij het Congres voorgesteld te hebben om Argentinië te erkennen als “militair bondgenoot buiten de NAVO”. Hoewel het gebaar volgens medewerkers van de president vooral symbolisch van aard is, wordt het in de regio met argusogen gevolgd. Verstoort deze militaire vriendschap het strategisch evenwicht op het continent niet?

Washington had het gebaar juist bedoeld om het evenwicht te herstellen. Argentinië had deze zomer verstoord gereageerd op een Amerikaans besluit om Chili niet langer te verhinderen Amerikaanse wapens te kopen, met name F-16 gevechtsvliegtuigen. In verschillende landen in Zuid-Amerika vatte de vrees post dat hierdoor een wapenwedloop in de hand wordt gewerkt. Maar Clinton ontkende dat donderdag. “We willen dat Argentinië samenwerkt met Chili, samenwerkt met Brazilië. Het zou voor deze landen het toppunt van dwaasheid zijn als ze een oorlog met elkaar beginnen.”

Het lukte Clinton in Zuid-Amerika niet om te ontsnappen aan kritische vragen over het Amerikaanse schandaal van de fondsenwerving, waar Washington de afgelopen week vol van was. Op pas openbaargemaakte video-banden is Clinton te zien, terwijl hij hartelijk zijn arm om de omstreden fondsenwerver John Huang slaat. Een andere band toont hoe de president een zaaltje toehoorders vertelt dat hun bijdragen, die volgens de wet alleen besteed mochten worden aan algemene activiteiten van de Democratische Partij, desondanks gebruikt zijn voor reclamespotjes waar zijn persoonlijke populariteit sterk door is gegroeid.

De meereizende Amerikaanse journalisten hadden daarvoor, tot ergernis van de president, meer belangstelling dan voor zijn handelspolitieke plannen. En zelfs tijdens een gesprek met jonge volwassenen uit 14 Latijnsamerikaanse landen, dat op een groot deel van het continent direct op televisie werd uitgezonden, kreeg Clinton de vraag voorgelegd of er niet toch “iets waardevols in die kritiek” op zijn fondsenwerving zat. “Nee”, antwoordde de president ijzig. “Nee. Maar het is waar dat ik geprobeerd heb herkozen te worden. En het is waar dat ik mensen gevraagd heb me te steunen. En het is ook waar dat ik af en toe met mijn aanhangers gesproken heb. Ik geloof dat een democratie zo functioneert”.

Clintons vrouw Hillary trad donderdag in Argentinië op de voorgrond met een toespraak voor een groep vrouwen in Buenos Aires. Tot groot enthousiasme van haar gehoor zei mevrouw Clinton dat “beschikbaarheid van gezondheidszorg, vooral gezinsplanning en voorbehoedsmiddelen, cruciaal is voor de voortuitgang van vrouwen”. In dit land waar 90 procent van de bevolking katholiek is, sprak ze niet met zoveel woorden haar overtuiging uit dat vrouwen het recht moeten hebben op abortus. Mishandeling binnen het gezin noemde Hillary Clinton “een van de ernstigste en meest onderbelichte schendingen van de mensenrechten in de Amerika's”.

De laatste anderhalve dag voor Clinton vanavond weer terugkeert naar de vijandige politieke atmosfeer in Washington, rusten hij en zijn vrouw Hillary op uitnodiging van de Argentijnse president Carlos Menem uit in een bergplaatsje in Patagonië.