Container zet havenpool onder druk

52 'uitzendkrachten' van de arbeidspool hebben vanochtend het werk neergelegd in de Rotterdamse haven. Zelf spreekt de havenpool over 153 stakers. Een deel van hen is vast gedetacheerd bij een aantal bedrijven.

ROTTERDAM, 17 OKT. Al sinds 1919 kent de Rotterdamse haven een soort arbeidspool, waaruit havenbedrijven in tijden van grote drukte personeel kunnen betrekken. Dat fungeerde tot redelijke tevredenheid van alle betrokkenen in de jaren zeventig en tachtig toen Rotterdam nog grotendeels als een haven voor stukgoed functioneerde, waar veel mankracht bij kwam kijken. Maar met de opkomst van de container veranderde de overslagactiviteit en kwam de arbeidspool, de Stichting Samenwerkende Havenbedrijven (SHB) onder druk te staan. Rotterdam is tegenwoordig een haven waar 24 uur per dag goederen worden overgeslagen. Hetgeen in de tijd van het stukgoed (kratten, dozen, balen) nooit het geval geweest is.

“Op dit moment vallen van de 600 werknemers die wij dagelijks op uitleenbasis als havenpool beschikbaar hebben nog 200 mensen onder een stukgoed-CAO. Zij zijn daardoor niet beschikbaar voor nachtwerk”, zegt SHB-directeur Jan Schermer. Hij geeft daarmee een van de knelpunten aan van de geringe flexibiliteit van de havenpool, die in perioden dat er geen werk is voor de havenpoolers - de zogeheten leegloop - een volledig salaris uitbetaalt. Van de 950 havenpoolers zijn er momenteel ongeveer 300 min of meer permanent gedetacheerd bij bedrijven in de Rotterdamse haven. Containeroverslagbedrijf ECT is met een gemiddelde van 250 mensen per dag de grootste afnemer van de havenpool. “We merken natuurlijk wel dat er gestaakt wordt bij de havenpool”, zegt ECT-woordvoerder Jos Dekkers. “Als we mensen tekort hebben huren we in bij de havenpool. Alle bedrijven met een haven-CAO hebben zich daartoe verplicht.”

Vroeger betaalden de bij de SHB aangesloten havenbedrijven mee aan de leegloop van de havenpoolers, maar die constructie is veranderd. Tegenwoordig draait de SHB zelf op voor de kosten. Wel hebben de havenpools van Amsterdam en Rotterdam van minister Melkert (Werkgelegenheid) 63 miljoen subsidie gekregen om de leegloop mede te kunnen ondervangen. Maar de bijdrage van de rijksoverheid, waarvan Schermer vindt dat er een veel te groot bedrag is gegaan naar Amsterdam (24 miljoen), wordt door de overheid volgend jaar stopgezet. Daardoor is de havenpool van Amsterdam onbetaalbaar geworden en al failliet gegaan. Wanneer in Rotterdam geen adequate maatregelen worden genomen, dreigt hetzelfde. De havenpool in Rotterdam maakt dit jaar een verlies van 10 miljoen.

Om minimaal quitte te kunnen draaien heeft Schermer namens de SHB een alternatief voorgesteld waarvoor de bonden, die zich overigens hebben gedistantieerd van de wilde staking van vandaag, woensdag zijn uitgenodigd voor een gesprek. De hoofdpunten van het SHB-plan zijn een vierdaagse werkweek, één CAO voor alle operationele medewerkers, terwijl het personeelbestand via een vrijwillige vertrekpremie-regeling dient te worden teruggebracht van 950 naar 900. Pas dan kan de arbeidspool volgens Schermer zonder verlies draaien. De leden van de ondernemingsraad van de arbeidspool verzetten zich tegen de plannen en hebben een actiecomité opgericht. Voor vandaag is een wilde staking uitgeroepen. In eerste instantie uit solidariteit met de collega's van de failliete arbeidspool in Amsterdam, waar in tegenstelling tot Rotterdam wél gedwongen ontslagen vallen.

Voorzitter van de ondernemeningsraad Jeroen Toussaint riskeert daarmee een boete van 500 gulden per dag omdat de president van de Rotterdamse rechtbank T. Fransen in kort geding de ondernemingsraad van SHB verboden heeft gedurende zestig dagen acties te ondernemen. Veertien leden van de SHB-ondernemingsraad houden zich aan dat verbod. Toussaint niet. “Want de werkgevers in de haven willen weer terug naar de oude tijden. Dat havenarbeiders als dagloners weer op afroep beschikbaar zijn”, stelt hij militant. “We moeten weer langer gaan werken voor minder geld. Maar wat wil je ook in een land waar een vakbondsman minister-president kan worden.”

Het is een subtiele verwijzing naar zijn tegenstander Jan Schermer, die in 1988 als vice-voorzitter van de Industriebond FNV de vakbond de rug toekeerde om via Economische Zaken en McKinsey in 1990 als directeur bij de SHB terecht te komen. “De havenpool is in de jaren tachtig in de haven als sociaal vangnet gebruikt voor werknemers die in de haven overbodig dreigden te raken”, legt Schermer uit. “Maar de tijden zijn veranderd. Onze operationele mensen bedienen bij de havenbedrijven machines van honderdduizenden guldens. Je praat echt niet over laag opgeleide havenwerknemers. Er is nu alleen een te grote discrepantie tussen de vraag van de bedrijven en wat wij leveren.”