Jerzy Buzek; Onbekend en onervaren

ROTTERDAM, 16 OKT. “Eén regering, twee partijen, drie bazen”, zo schamperde het weekblad Polityka gisteren naar aanleiding van het aantreden van Jerzy Buzek, de 57-jarige hoogleraar scheikunde die morgen premier van Polen wordt.

Achtergrond van dat sarcasme: als leider van de nieuwe regering zal Jerzy Buzek steeds de hete adem in de nek voelen van twee politici met heel wat meer ervaring: vice-premier Leszek Balcerowicz, leider van coalitiepartner Vrijheidsunie, in 1990 de architect van de eerste radicale economische hervormingen van het bevrijde Oostblok, en Marian Krzaklewski, leider van Kiesactie Solidariteit (AWS), de grote overwinnaar van de recente parlementsverkiezingen en power behind the throne waarop hij nu Jerzy Buzek heeft neergezet.

Jerzy Buzek is vooral twee dingen: hij is onbekend en hij is onervaren. Zijn benoeming bracht gisteren Lech Waesa, ex-president en voorganger van Krzaklewski als leider van Solidariteit, gisteren tot het pinnig-zuinige oordeel dat Krzaklewski “een groot risico” neemt: “Ik zou zelf een wat ervarener persoon hebben benoemd.”

Nu worden de commentaren van Waesa nogal eens ingegeven door motieven die meer te maken hebben met zijn persoonlijke ambities en/of teleurstellingen dan met de realiteit. Maar in dit geval is de opmerking niet misplaatst.

Hoe de benoeming van Jerzy Buzek in de toekomst uitwerkt, is onmogelijk te zeggen, maar het gevaar is niet denkbeeldig dat de lange hoogleraar in de scheikunde straks niet opgewassen blijkt te zijn tegen zijn eigen vice-premier Leszek Balcerowicz, de financieel-economische Superman van Polen. Een gevaar voor onderlinge spanning is er sowieso, omdat zowel de economische als de maatschappelijke denkbeelden van de sociaal georiënteerde AWS op veel punten afwijken van die van de UW, de voorstander van een straf financieel-economisch beleid. Aanvankelijk wilde de AWS Balcerowicz zelfs helemaal niet in de regering hebben: voor de arbeiders die de achterban van de AWS vormen is Balcerowicz een moeilijk pratende en moeilijk te begrijpen intellectueel die geenszins de held van 1990 is, maar eerder het tegendeel: een boeman, symbool namelijk van de ontberingen waarmee zijn schoktherapie in en na 1990 gepaard ging.

Nu al is duidelijk dat Balcerowicz en Krzaklewski achter de rug van de nieuwe premier heel wat met elkaar gaan uitvechten en dat kan de onervaren professor uit Silezië nog lelijk parten spelen.

Onbekend en onervaren. En protestant ook nog: Jerzy Buzek wordt de eerste protestant die Polen leidt sinds de dagen van maarschalk en vader des vaderlands Pisudski in het interbellum. Hij is lid van de Augsburgse Confessie, de grootste protestantse geloofsgemeenschap in Polen. Het Poolse episcopaat heeft zich desondanks positief over Buzeks benoeming uitgelaten. Maar het is best mogelijk dat menigeen binnen de christen-democratische Christelijk-Nationale Unie, een van de belangrijkste partijen binnen de AWS en katholiek-fundamentalistisch, dit detail is ontgaan.

Jerzy Buzek is afkomstig uit Silezië; hij werd geboren in Smilowce aan de Pools-Tsjechische grens en woont in Gliwice. Buzek studeerde scheikunde in Gliwice en liep in 1970 en 1971 stage in Cambridge. Sinds zijn studie geeft hij les in Opole.

In 1980 sloot hij zich aan bij de vrije vakbond Solidariteit. Een jaar later was hij voorzitter van het eerste congres van de vrije vakbond. Na de uitroeping van de staat van beleg in december 1981, waarmee het bewind van partijleider Jaruzelski Solidariteit wilde uitbannen, ontsnapte Buzek aan arrestatie. Hij organiseerde met de codenaam Karol het ondergrondse verzet in Silezië tegen het bewind. In die periode recruteerde hij een jonge activist voor het illegale werk: Marian Krzaklewski. De vriendschap met hem levert Buzek nu het premierschap op.

Bij de recente parlementsverkiezingen slaagde Buzek - leider van het team dat het AWS-verkiezingsprogramma opstelde - er niet in direct een zetel te winnen: hij kreeg maar 1.500 stemmen en kwam slechts via de partijlijst in de Sejm. In de AWS wordt hij geprezen als een goede bemiddelaar en een goede organisator. Het zijn kwaliteiten die hij hard nodig zal hebben.