De verraste kroonprins van Kohl

Bondskanselier Helmut Kohl heeft Wolfgang Schäuble aangewezen als zijn opvolger.

BONN, 16 OKT. Het gezicht van Wolfgang Schäuble straalt. De fractievoorzitter van de partij van Helmut Kohl laat een telexbericht zien dat zojuist op zijn bureau in Bonn is beland. 'Kohl: Schäuble moet mijn opvolger worden', luidt de kop.

Na afloop van het CDU-partijcongres in Leipzig liet Helmut Kohl het Duitse volk via de televisie weten dat zijn politieke kameraad en Männerfreund Schäuble na hem de aangewezen man is voor het kanselierschap. “Wat hier in Leipzig is gebeurd, heb ik altijd gehoopt”, zei Kohl over de staande ovatie die zijn vertrouweling van de 1001 gedelegeerden kreeg.

“Iedereen weet dat ik wens dat Schäuble een keer bondskanselier wordt”, aldus Kohl. Hij zei niet wanneer. Kohls uitspraak werd hèt nieuws van de dag in Duitsland. “Er is nog leven na de kanselier”, schreef de Berlijnse Tageszeitung. Natuurlijk, iedereen wist het al, maar niemand had meer verwacht dat Schäuble - de man in de rolstoel - als 'kroonprins' gepresenteerd zou worden.

Schäuble lacht. Hij zit aan tafel in zijn kantoor naast de Bondsdag aan de Rijn. Zojuist is hij teruggekeerd uit Leipzig, waar zijn christen-democratische partij vergaderde. Drie dagen lang troonde de kleine Schäuble naast de grote Kohl op het podium.

Nu is het zover, op termijn moet Schäuble de macht in Bonn overnemen. “Nou ja, zover? Het is nog helemaal niet aan de orde”, zegt Schäuble, die zelf ook verrast is door de uitspraak van de kanselier. Hij is tevreden over de brede instemming waarmee zijn toespraak tijdens het partijcongres werd opgenomen. Schäuble had een breed perspectief geschetst: Europa als antwoord op de globalisering. Duitsland moet veranderen, zei Kohl. Schäuble wees de weg, hij vertelde de partijgangers hoe de omslag in zijn werk zal gaan.

Eerst moeten de verkiezingen worden gewonnen, met Helmut Kohl als enige kandidaat, zegt Schäuble in Bonn. “Iedereen staat eensgezind achter Kohl.” Hij laat zich niet uit de tent lokken. “Vandaag mag er volop worden gespeculeerd, morgen is er weer een nieuwe dag”, zegt Schäuble bescheiden. Hij weet dat de kanselier hem waardeert en dat ze elkaar nooit zullen bedriegen. Liever praat hij over het partijcongres, over de grote veranderingen die in Europa en in Duitsland plaatsvinden. “Er is geen stilstand zoals onze tegenstanders beweren. We hebben al veel tot stand gebracht”, zegt hij.

Vlak voor het partijcongres had de jonge garde in de CDU de kanselier laten weten dat er over zijn opvolging moest worden nagedacht. Kohl is tenslotte 15 jaar kanselier en al 24 jaar partijvoorzitter. Tijdens de partijbijeenkomst wilde Kohl het nieuws liever niet verkondigen, maar in de huiskamer kregen alle Duitsers zijn beslissende woorden over Schäuble te horen.

Pagina 5: 'Duitse angst voor de moderne tijd'

Begin dit jaar zette het weekblad Stern fractieleider Schäuble nog op het omslag onder de kop 'Een invalide als kanselier? Ja, die vraag moet je stellen'. Schäuble zelf had die vraag opgeworpen in een vraaggesprek met Stern. Prompt ontstond onrust in het land. De als hard bekend staande politicus is niet bij iedereen geliefd. In de pers verschenen verhalen over grote mannen, die met ziektes en handicaps hadden geregeerd, zoals de Amerikaanse president Roosevelt, hèt voorbeeld van Schäuble.

Het vraaggesprek was een proefballon, zegt een vertrouweling van Kohl op het partijconges in Leipzig. In het tijdperk van verstrooiing en amusement, waarbij politici zaklopen op televisie en optredens in spelletjesprogramma's niet schuwen om bij de kijker geliefd te worden, durft Kohl het openlijk uit te spreken: een kanselier in een rolstoel is in Duitsland heel wel mogelijk.

Schäuble (55) is een denker. Hij werd geboren in het Zuidduitse Zwarte Woud, en promoveerde als jurist. De strateeg achter Kohl wordt hij genoemd. Hij is een behendig onderhandelaar, een gewiekst tacticus, een begenadigd spreker. Ook een strenge tuchtmeester voor de 295 leden van de Bondsdagfractie van CDU/CSU. Sommigen vrezen hem omdat hij het toetsenbord van de macht zo behendig bespeelt.

De kritiek van de jonge garde bijvoorbeeld, over de trage hervormingen en het gebrekkige profiel van de CDU in de regering-Kohl, pareerde hij tijdens het congres met verve. Met zijn oproep tot verdergaande sociale hervormingen en zijn pleidooi voor een open discussiecultuur in de partij, nam hij de jongeren zelfs in bescherming.

Schäuble: “We zijn er nog lang niet, maar het kabinet heeft wel degelijk moeilijke beslissingen genomen.” Hij somt op: de ziekenfondsen zijn hervormd zodat de uitgaven voor ziekteverzekeringen niet verder stijgen. De verandering van het pensioenstelsel is door de Bondsdag aangenomen waarbij de uitkering omlaag moet van 70 naar 64 procent van het laatste netto-inkomen. De wet die de werkgelegenheid moet bevorderen, is hervormd zodat flexibele werktijden ontstaan. Ook krijgen werkgevers een subsidie als ze langdurig werklozen in dienst nemen. De bijstand is gekort.

“Natuurlijk, het waagstuk van de grote belastinghervorming is door de oppositie in de Bondsraad geblokkeerd”, zegt Schäuble. “Maar bij de verkiezingen zal het zeker een rol spelen, omdat lage belastingen een grote stimulans zijn voor de economie en het scheppen van banen. Dat willen we verwezenlijken.”

Hij kan zich slechts gedeeltelijk vinden in de kritiek dat de binnenlandse hervormingen te traag verlopen. “In dit land heerst een zekere angst voor de moderne tijd. Daarmee moeten we rekening houden”, zegt Schäuble. In Leipzig wees hij er al op dat de globalisering die gepaard gaat met hevige internationale concurrentie, snelle aanpassing van het Duitse economische model vereist.

“We moeten zo verschrikkelijk veel dingen tegelijk doen. Duitsland heeft ruim vier miljoen werklozen. Het is noodzakelijk dat we deze mensen werk kunnen aanbieden. Desnoods simpel werk en part-time. Daaraan zal men moeten wennen.”

“Tegelijkertijd groeit de groep werknemers die geen sociale premies betalen waardoor ons stelsel wordt uitgehold. Al vijf miljoen mensen hebben een baan voor slechts enkele uren per week en krijgen niet meer dan 610 mark per maand. Deze mensen betalen wel belasting, maar ze zijn sociaal niet verzekerd. Ik vind het verontrustend dat er steeds meer van dit slecht betaalde werk bijkomt. Het zijn niet slechts studenten en vrouwen die iets willen bijverdienen. Het is volkomen terecht dat de vakbonden zich zorgen maken. Werknemers met een vaste baan moeten steeds hogere premies betalen voor sociale verzekeringen, omdat steeds minder mensen aan het stelsel bijdragen.”

Hier moeten we iets aan doen, zegt Schäuble, zonder dat deze banen onaantrekkelijk worden gemaakt en nog meer mensen zwart gaan werken. “De lijst van maatregelen die we moeten nemen is zo groot dat het hele politieke landschap op z'n kop komt te staan als we ze verwezenlijken. Enerzijds moeten we ervoor zorgen dat de Duitse samenleving verandert. Anderszijds mogen we het vertrouwen van de burgers niet verliezen. In dit omwentelingsproces mag de mens zich niet verloren voelen.”

Daarom is Helmut Kohl voor de partij zo belangrijk, meent Schäuble. “Hij is bij uitstek geschikt om moeilijke beslissingen te nemen, zoals de pensioenhervorming en de euro, zonder dat mensen de moed verliezen. Met Kohl hebben we een serieuze kans de verkiezingen te winnen.”

Over de uitslag is hij voorzichtig optimistisch. De regeringscoalitie staat immers in elke opiniepeiling op verlies. De wijze woorden van voetbaltrainer Sepp Herberger, die Duitsland in 1954 wereldkampioen maakte, is hij niet vergeten. Schäuble: “De volgende tegenstander is de moeilijkste, zei Herberger. Zo is het ook met de verkiezingen.”