De samenleving moet mensen houvast bieden

Een samenleving die niet verschraalt. Dat is het doel van het CDA in het afgelopen dinsdag gepresenteerde ontwerp-verkiezingsprogramma, getiteld Samen leven doe je niet alleen. Hieronder enkele delen uit het inleidende hoofdstuk.

Nederland telt ruim vijftien miljoen mensen. Mensen in een veelkleurige maatschappij. Mensen die allemaal op hun eigen manier hun leven willen leven. Maar die wel, ondanks alle verschillen, één samenleving vormen. Een uitdagende samenleving, die tal van keuzen biedt maar niet altijd even overzichtelijk is. Het is de verantwoordelijkheid van mensen zelf, maar ook de taak van de overheid om ervoor te zorgen dat het in de Nederlandse samenleving goed samenleven is. Immers, samen leven doe je niet alleen.

Het gaat Nederland economisch voor de wind. Dat biedt talloze kansen om op verder te bouwen. Steeds meer mensen vinden een baan of gaan zelf aan de slag. Juist nu komt het er op aan de economie kwalitatief sterk te maken voor de toekomst. Met een gezonde financiële basis, met een sociaal bewustzijn en met een duurzaam karakter. De economie blijft bij het CDA in goede handen. Economische groei is goed, maar moet wel leiden tot versterking van kwaliteit en solidariteit in de samenleving. Want tegenover de tallozen wie het goed gaat, staan nog te veel mensen die geen kansen kregen en daardoor niet konden meeprofiteren van het gunstige economische klimaat. Dat vraagt om samen delen, want samen leven doe je niet alleen.

Meer mensen dan voorheen staan er alleen voor. Ondanks nieuwe vormen van mobiliteit en communicatie neemt de eenzaamheid toe. Doorgeschoten individualisering tast het verband in de samenleving aan. Te vergaande commercialisering bedreigt de samenhang in de maatschappij. De kloof tussen arm en rijk wordt groter. Ondanks de toenemende welvaart neemt ook de armoede toe. De offers zijn in de afgelopen tientallen jaren door alle groepen in de samenleving opgebracht. Net zo goed moeten ook de vruchten door allen geplukt kunnen worden. Want samen leven doe je niet alleen.

Het CDA staat ervoor dat de samenleving niet verschraalt. Geld regelt niet alles. Onderlinge betrokkenheid, zorg voor elkaar en solidariteit mogen nooit aan de markt worden opgeofferd. De inzet van mensen in de vorm van vrijwilligerswerk is goud waard. Juist in een tijd van overvloed aan informatie, veranderende leefpatronen en nieuwe werkvormen is daar tijd voor nodig. Mensen hebben ruimte nodig om zich te ontspannen, te ontwikkelen en te bezinnen. Bovendien brengt alleen bezieling en motivatie mensen dichter bij elkaar en samen op weg. Samen leven doe je niet alleen.

Het CDA heeft voor de komende kabinetsperiode een aantal kernpunten waarmee het nieuwe wegen kiest om de volgende eeuw in te gaan. Het CDA wil extra geld besteden aan de zorg voor ouderen en gehandicapten, voor de gezondheidszorg en voor de bestrijding van armoede en voor het gezinsbeleid, onderwijs, veiligheid en versterking van de economische structuur. Om ook in de toekomst kwaliteitsuitgaven te kunnen doen, moet het financieringstekort verder terug naar één procent in het jaar 2002.

Samen leven betekent dat iedereen naar eigen keuze het leven met anderen deelt. In toenemende mate is het gezin en een hechte familieband weer het ideaal. Deze kernkwaliteit van het leven is voor veel mensen moeilijk te combineren met werk, ontspanning en maatschappelijke betrokkenheid. Juist in de levensfase waarin de basis voor een loopbaan wordt gelegd, vraagt de zorg voor kinderen veel aandacht. In de moderne samenleving mag werken geen belemmering zijn voor een leven samen met kinderen.

Het CDA steunt mensen die zich inzetten voor anderen: het gezin, kinderen, ouders en mensen die minder weerbaar zijn. Het belastingstelsel en de sociale zekerheid moeten mensen die voor anderen zorgen centraal stellen en extra financiële ruimte geven. Zo hebben mensen echt een keus. Bijvoorbeeld via een belastingstelsel dat rekening houdt met de zorg voor minderjarige kinderen. Ook deeltijdwerk moet nog meer aandacht en mogelijkheden krijgen.

Goede, veilige opvangmogelijkheden voor kinderen via betaalbare crèches en buitenschoolse opvang zijn noodzakelijk. De kinderbijslag voor het eerste kind wordt verhoogd en voor gezinnen, die van een laag inkomen moeten rondkomen, komt er een extra uitkering. Voor al deze maatregelen is één minister speciaal verantwoordelijk met een eigen beleid en budget. Hij of zij bevordert deeltijdwerk en herintreding, bijvoorbeeld via een terugkeerregeling.

Het CDA wil een beleid dat investeert in de komende generatie. Een beleid dat mensen de kans geeft te werken en de zorg voor familie en opvoeding op zich te nemen, maar ook om zich te ontspannen en zich maatschappelijk actief op te stellen.

[...]Mensen die samen leven willen zich gelukkig en veilig voelen. De samenleving is van iedereen. Criminaliteit, vandalisme of onverschilligheid past hier niet en getuigt niet van respect voor elkaar. De publieke ruimte, straten, stations, parken en voetbalstadions moeten veilig, schoon en uitnodigend zijn voor jong en oud, mannen en vrouwen. De publieke ruimte hoort een veilige ontmoetingsplek te zijn voor burgers en hun gemeenschappen en geen vrij jachtterrein voor criminelen en vandalen.

Herstel van gemeenschappen en sociale samenhang, een vitaal verenigingsleven en een politie die er voor de samenleving is, werken preventief. Iedereen moet weten wat mag en wat niet mag in een maatschappij waarin mensen samenleven. Er is een op de persoon gerichte aanpak nodig om jongeren die dreigen te ontsporen in spijbelen, drugsgebruik en criminaliteit bij de les te houden. Vernielingen aan de openbare ruimte moeten snel worden hersteld. Dit alles vraagt om veel meer politie op straat, in de wijken en op het platteland. Daarvoor moeten er 7.000 agenten extra komen.

Duidelijkheid in normen en straffen is noodzakelijk. Profiteurs en leiders van de georganiseerde misdaad onttrekken zich aan het wakend oog van de samenleving. Opsporing en strafrecht moeten daar een eind aan maken.

Verbeterde werkwijze en wetgeving moeten voorkomen dat misdadigers ten onrechte op vrije voeten worden gesteld. Anders zouden uitholling en ongeloofwaardigheid van het gezag in de hand worden gewerkt. Georganiseerde misdaad wordt steeds internationaler, gevaarlijker en meer vermogend.

Daarom kan deze niet alleen worden bestreden met klassieke methoden. Niet alle middelen zijn om die reden zomaar geoorloofd. Betrokkenheid bij criminele organisaties moet bestreden en bestraft kunnen worden. De gereedschapskist van justitie en recherche moet perfect gevuld zijn.

In de Europese Unie moeten politie en justitie onderling rechtstreeks samenwerken bij de bestrijding van fraude en grensoverschrijdende criminaliteit.

Het CDA wil door een samenleving die houvast biedt verhinderen dat mensen tot criminaliteit vervallen. Daarnaast moeten politie en justitie zonder halfslachtigheid de misdaad bestrijden en het recht handhaven.

Een gezonde samenleving heeft niet alleen een gezonde economie, maar ook een goed milieu. Zo draagt de huidige generatie de aarde verantwoord over aan de volgende. Economische en ecologische ontwikkelingen moeten daarom altijd hand in hand gaan. Nederland moet goed bereikbaar zijn, maar niet ten koste van onbeperkte offers aan het milieu. Ook het gebruik van energiebronnen heeft zijn grenzen. Groei moet houdbaar zijn. De belasting voor het milieu zal straks sterker in de prijs van producten meetellen.

Bedrijfsleven, overheid en samenleving moeten bereid zijn om technologie in te zetten voor schonere productieprocessen. Verantwoord ondernemen leidt tot bezuinigingen op energieverbruik en vermindering van de vervuiling. De vervuiler moet betalen.

[...] Het succes van de huidige economie is het succes van de sociale partners: werknemers en werkgevers. Zij hebben gezorgd voor een evenwichtige sociaal-economische ontwikkeling, onder andere door de lonen niet te veel te laten stijgen. Daarin ligt de basis van ondernemerschap, werk, lonen en uitkeringen. Het overlegmodel bewijst nog steeds zijn waarde.

Werkgevers en werknemers hebben samen een belangrijke verantwoordelijkheid voor de inrichting van het sociale systeem, goede verhoudingen op de werkvloer en het scheppen van nieuwe banen. Het streven naar aandelenbezit onder het personeel moet worden bevorderd. Het CDA heeft extra aandacht voor ondernemerschap, met name in kleine en middelgrote ondernemingen.

Juist daar ontstaan nieuwe banen en heeft technologische vernieuwing plaats. Aandachtspunten hier zijn de aansluiting vanuit het middelbaar beroepsonderwijs op de eisen van de werkplek en de kansen op de internationale markten.

Het CDA wil meer investeren in kennis, technologie en informatica zodat de samenleving de uitdagingen van de wereldeconomie aan kan gaan. Werkgevers en werknemers blijven als sociale partners eerst verantwoordelijken voor de sociaal-economische ontwikkeling.

[...] Er krijgen gelukkig steeds meer mensen een betaalde baan. Dat neemt niet weg dat er helaas nog altijd een harde kern bestaat van honderdduizenden mensen die uitgesloten zijn van het arbeidsproces. Zij merken daardoor niet of nauwelijks iets van de economische groei van de afgelopen jaren. Mensen aan de rand van de samenleving verdienen extra aandacht en financiële steun. Het CDA wil voor hen grenzen stellen aan de kosten van wonen, gezondheidszorg en gemeentelijke belastingen.

Sociale nood is meer dan een tekort aan geld. Schrijnend is de sociale eenzaamheid. Armoede en werkloosheid hebben mensen buitenspel gezet en geven hun het gevoel van overbodigheid. Niets is uitzichtlozer dan dat.

Daarom moeten overheid en bedrijven, maar ook de mensen zelf, nog meer hun best doen om mensen aan een baan te helpen. Dit kan door de verruiming van mogelijkheden voor bijverdiensten, ondersteuning voor startende ondernemers, en daadwerkelijke hulp bij het opbouwen van een zinvol bestaan in plaats van een administratieve sollicitatieplicht. Ieder mens heeft talenten. Het niet hebben van betaald werk betekent niet dat je zonder betekenis bent voor de maatschappij. Respect en waardering voor onbetaald werk moeten zichtbaar worden gemaakt.

[...] Een gezonde economie brengt verantwoordelijkheden met zich mee voor landen die nog niet volledig op eigen kracht kunnen draaien. Nederland moet 0,8 procent van zijn bruto nationaal product reserveren voor solidariteit met mensen in ontwikkelingslanden. Die solidariteit wordt vooral gericht op verbetering van de leefsituatie en het slechten van handelsbelemmeringen. Overigens werkt hulp beter als bedrijven, maatschappelijke organisaties en kerken hier grensoverschrijdend samenwerken. Internationale solidariteit is vooral een zaak van samenleving tot samenleving. Dat moet zo blijven. Regeringen spelen een ondersteunende rol.

Het CDA wil een sociale zekerheid die wordt gekenmerkt door op solidariteit gebaseerde rechten en plichten. Het stelsel dient armoede te bestrijden door mensen weer bij de samenleving te betrekken in plaats van hen uit te sluiten.[...]