Nobelprijs fysica voor extreme laserkoeling

ROTTERDAM, 15 OKT. De Nobelprijs voor de Natuurkunde is dit jaar toegekend aan de Fransman Claude Cohen-Tannoudji en de Amerikanen Steven Chu en William D. Phillips. Dat heeft de Zweedse Academie van wetenschappen vanmiddag bekend gemaakt.

De drie fysici krijgen hun prijs voor het ontwikkelen van methodes om atomen met behulp van laserstralen op te sluiten en tot stilstand te brengen, waarbij zeer lage temperaturen worden bereikt. “Deze methoden hebben sterk bijgedragen om de interactie tussen straling en materie beter te begrijpen”, zo schrijft de Academie in een toelichting. Ook toepassingen op het gebied van nauwkeuriger atoomklokken en precisie-navigatie in de ruimte worden genoemd. Vorig jaar ging de prijs ook al naar onderzoek bij extreem lage temperaturen.

Door atomen met lasers praktisch tot stilstand te brengen, neemt de temperatuur (een maat voor de beweging) sterk af, tot minder dan een miljoenste graad boven het absolute nulpunt (-273 °C).

De nu beloonde techniek staat aan de basis van de Bose-Einstein condensatie, een exotisch verschijnsel dat vorig jaar door een Amerikaanse onderzoeksgroep voor het eerst experimenteel is aangetoond.

Cohen-Tannoudji (1933) is verbonden aan het Collège de France, Phillips (1948) aan het National Institute of Standards and Technology in Maryland. Samen ontwierpen ze technieken om atomen met lasers af te koelen. Steven Chu (1948), die als eerste een laserval construeerde waarin hij individuele atomen wist op te sluiten en te bestuderen, werkt bij Stanford University in Californië.

Aan de Nobelprijs is een bedrag van ongeveer twee miljoen gulden verbonden. De uitreiking is op 10 december.