Brazilianen wantrouwen Clinton

In Venezuela ontmoette president Clinton op zijn staatsbezoek aan Zuid-Amerika onverschilligheid, in Brazilië argwaan. De Argentijns-Amerikaanse toenadering speelt daarbij een grote rol.

SÃO PAULO, 15 OKT. Met argusogen hebben de Brazilianen het bezoek gevolgd dat de Amerikaanse president Clinton de afgelopen drie dagen bracht aan hun land. En zo mogelijk nog scherper zullen hun ogen in Clintons rug prikken tijdens zijn bezoek aan Argentinië, de komende vier dagen. Brazilië vreest dat de Amerikanen de Zuid-Amerikaanse markt komen veroveren met Argentinië als steun in de rug.

De toon was al gezet voor het bezoek begon. Ten eerste was er de opmerking in een voorlichtingsbrochure van de Amerikaanse ambassade voor zakenlieden dat de corruptie in Brazilië “endemisch” is. De diplomatieke schade hiervan werd nog vergroot door de Amerikaanse ambassadeur in Brasilia, die ter afzwakking zei dat de corruptie in Brazilië slechts “wijdverbreid”, dan wel “persistent” zou zijn. Toen dat het rumoer geenszins deed verstommen, noemde hij de hele bewering “inopportuun”. Dit zijn zaken die alleen een Braziliaan over zijn eigen land mag zeggen. De president van het Hooggerechtshof besloot uit protest het banket ter ere van Clinton te mijden.

Ten tweede streken de Verenigde Staten Brazilië vorige week tegen de haren in met duidelijke avances aan het adres van buurland Argentinië, een van Brazilië's partners in de douane-unie Mercosul (samen met Paraguay en Uruguay, en met Chili en Bolivia als geassocieerd lid). Een Amerikaans voorstel om Argentinië 'meestbegunstigd militair partner' te maken schoot Brazilië geheel in het verkeerde keelgat. Brazilië en Argentinië zijn oude rivalen en bakkeleien op dit moment bovendien om een vaste zetel in de Veiligheidsraad van de VN.

Ten slotte waren er al langer handelsirritaties tussen Brazilië en de VS, de twee grootste economieën van het Amerikaanse continent. Hoge Braziliaanse invoerrechten op Amerikaanse producten zijn de Amerikaanse industrie al jaren een doorn in het oog. Omgekeerd stoort Brazilië zich aan Amerikaanse invoerbeperkingen op belangrijke Braziliaanse exportproducten als suiker, staal en sinaasappelsap.

In de geprikkelde sfeer die ontstond werden in Brazilië zelfs de gebruikelijke veiligheidsmaatregelen van het Witte Huis geïnterpreteerd als een inbreuk op de soevereiniteit van het land. Clintons bezoek aan het Braziliaanse parlement werd bijna afgelast omdat de voorzitter, senator Antonio Carlos Magelhães, pertinent weigerde de verantwoordelijkheid voor de beveiliging over te dragen aan de veiligheidsbeambten van de president. “Hier regeren de parlementariërs, en niet de protocollen van het Witte Huis”, liet de senator woedend weten. In spotprenten werd Clinton afgebeeld als cowboy die met pistolen in de aanslag zijn gastheren begroette.

De Braziliaanse weerstand komt op zijn minst gedeeltelijk voort uit een gering enthousiasme voor een vrijhandelszone op het gehele Amerikaanse continent (FTAA), Clintons belangrijkste missie bij dit eerste bezoek aan Latijns Amerika. De 34 landen van het continent kwamen in 1994 overeen te streven naar oprichting van de FTAA in 2005 en zullen volgend jaar april verder vergaderen. Clinton, op zoek naar nieuwe afzetmarkten, wil de onderhandelingen het liefst zo snel mogelijk laten beginnen en tracht hiervoor goodwill te kweken. Maar Brazilië heeft geen haast. Het acht zijn economie nog te kwetsbaar om de concurrentie met de grote noorderburen aan te kunnen en wil zijn onderhandelingspositie versterken door de Mercosul te consolideren. De Braziliaanse industrie heeft al harde klappen opgelopen door het slechten van veel tariefmuren sinds 1994, het handelsoverschot met de VS is omgeslagen in een jaarlijks oplopend tekort.

De Mercosul, die warme relaties onderhoudt met de Europese Unie, is voor Clintons plannen met de FTAA eerder een gevaar dan een zegen. Vandaar dat de Brazilianen vrezen dat de Amerikaanse hartelijkheid jegens Argentinië een verdekte poging is de Mercosul uit te hollen. Alleen al het feit dat Clintons bezoek aan Argentinië veertig uur langer zal duren dan dat aan Brazilië leidde daarom gisteren al tot speculatie in de Braziliaanse pers.